انواع راهنمایی و مشاوره :34
راهنمایی و هدایت تحصیلی در نظام آموزشی فعلی:35
خصوصیات دانش آموزان دبیرستانی :35
روشهای مشاوره با توجه به زیر بنای فلسفی :36
هدفهای مشاوره :37
خدمات چهارگانه راهنمایی در مدارس :38
مشاوره و راهنمایی در اسلام :39
اهداف مشاوره ازدیدگاه اسلام:39
مفهوم مشاوره و پیشرفت تحصیلی :40
خصوصیات مشاور:41
اصول اساسی راهنمایی ومشاوره :41
مبانی نظری43
الف – هوش آزمایی43
ب – عوامل مؤثر در پیشرفت تحصیلی44
ج – هوش و پیشرفت تحصیلی46
ملاکهای هدایت تحصیلی و پیشرفت تحصیلی50
تعریف سلامت روانی :54
سلامت روان دانش آموزان:55
اهمیت و ضرورت سلامت روانی56
تعریف پیشرفت تحصیلی:59
علل و عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی59
پیشینه ی نظری تحقیق61
تحقیقات انجام گرفته در داخل کشور62
فصل سوم
روشهای تحقیق
روش تحقیق:66
جامعه ی آماری66
نمونه وروش نمونه گیری67
حجم نمونه68
روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده‏ها68
ابزار اندازه گیری:68
فرضیه اول70
پایایی و روایی پرسشنامه ها:71
روش جمع آوری داده ها:71
روشهای تجزیه و تحلیل داده ها :71
فصل چهارم
تجزیه وتحلیل یافته ها
آزمون فرضیه اصلی اول82
آزمون فرضیه اصلی دوم84
آزمون فرضیه اصلی سوم86
آزمون فرضیه اصلی چهارم88
آزمون فرضیه اصلی پنجم90
آزمون فرضیه اصلی ششم92
فصل پنجم
نتیجه گیری و پیشنهادات
نتیجه گیری95
نتایج :97
پیشنهادات :98
محدودیتهای تحقیق :99
منابع و مأخذ:100
چکیده
تحولات بی حد و حصر در بنیان های جوامع ،که بر اثر حرکت از دوران گذار به سمت زندگی ماشینی و صنعتی رخ داده، به پدید آمدن شکاف هایی منجر شده که انسان های امروز را ناگزیر از همنواسازی خود با شرایط جدید کرده است. در چنین فضایی، بحران هایی پیش روی افراد پدید می آید که اگر متوقف نشود دنیای روحی ، روانی آنها را متلاطم می کند. آسیب های اجتماعی و روحی و روانی از جمله طلاق، اعتیاد، خودکشی ، مشکلات تحصیلی، اختلافات خانوادگی، نارضایتی شغلی، اضطراب ، افسردگی و…..محصول تحولات زندگی صنعتی اند.سؤال اینجاست که در کنار توسعه شگفت انگیز علوم و فنون دانش امروز چه چیزی باید بتواند پاسخگوی بحران های روحی ،روانی انسان ها باشد؟ بحران هایی که متعاقب پیشرفت علوم و تکنولوژی بر انسان ها رخ نموده است . در پاسخ به این سؤال علم « مشاوره و روانشناسی » قد علم می کندمشاوره از تمامی فعالیتهای اخلاقی تشکیل یافته است که در آن مشاور متعهد، تلاش می کند تا به مراجع کمک کند تا به آن دسته از رفتارهایی بپردازد که بتواند به حل مشکلات و مسائل اومنجر شوند. ازطریق مشاوره و راهنمایی فرد نه تنها وضع فعلی خود رادرک می کند،بلکه از آنچه که به صورت آن در خواهدآمدنیز آگاه می شود.راجرز معتقد است که هدف بیشتر مشاغل یاری دهنده که شامل مشاوره وراهنمایی نیز می شود،افزایش رشد شخصی وروانی فرد در مسیر رشد اجتماعی است.هم چنین ازطریق « خدمات راهنمایی ومشاوره »می توان تواناییها ونیز محدودیت های دانش آموزان راشناخت واز امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد.مشاور تحصیلی با شناخت دانش آموزان در زمینه های گوناگون می تواند آنان را به رشته های تحصیلی مناسب راهنمایی کندوآنان را در حل مشکلات یاری دهد. اهداف آموزش وپرورش زمانی تحقق خواهند یافت که برنامه ها و محتوای آموزشی با توجه به نیازها وامکانات دانش آموزان تهیه و اجرا گردند. . پایان نامه حاضر به 5 فصل تقسیم بندی شده که فصل اول کلیات تحقیق را شامل می شود که عبارتند از مقدمه ، بیان مسئله ، اهمیت و ضرورت تحقیق ، اهداف تحقیق ، سوالات تحقیق ، فرضیات تحقیق ، تعاریف مفاهیم و خلاصه ای از جامعه آماری و نمونه آمار ی و روش گرد آری و تجزیه و تحلیل اطلاعات و فصل دوم با عنوان مبانی نظری و پیشینه تحقیق به نظریه های مشاوره و سلامت روانی سپس فایده و اهمیت مشاوره،تاریخچه ی راهنمایی و مشاوره،تعاریف راهنمایی و مشاوره، انواع مشاوره، اهداف مشاوره وراهنمایی،ضرورت مشاوره در مدارس ،مشاوره وراهنمایی در نظام آموزش و پرورش ، نقش مشاور در مدارس،امور تحصیلی،تأمین بهداشت روانی،دانش آموزان و مهم ترین وظایف کادر آموزشی در برابر برنامه مشاوره و راهنمایی و در آخر فصل نیز به بررسی پیشینه های داخلی و خارجی خواهیم پرداخت فصل سوم به روش تحقیق اختصاص داده شده به این صورت که روش تحقیق ، جامعه آماری ، نمونه آماری و روش نمونه گیری ، ابزار گرد آوری اطلاعات ، پرسشنامه سلامت روانی ، و پرسشنامه محقق ساخته اهمیت مشاوره در پیشرفت تحصیلی در آن گنجانده شده است فصل چهارم تجزیه و تحلیل داده ها می باشد که داده های توصیفی و استنباطی در این فصل با استفاده از نرم افزار spss تحلیل می شوند فصل پنجم پایان نامه نتیجه گیری از مطالب و تحلیل اطلاعات می باشد که با ارائه پیشنهاداتی جهت رفع و بهبود مشکلات و در آخر پیشنهاداتی برای تحقیقات آینده ارائه می شود

فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه:
در همه کشورهای دنیا ، آموزش و پرورش متولی هدایت دانش آموزان در مسیر رشد عقلی اجتماعی ، اخلاقی ، روانی و حرفه ای دانش آموزان است . نظام آموزش پرورش با فراهم آوردن تجربه های متعدد برای دانش آموزان ، تلاش دارد آنها را به شهروندانی خوب تبدیل کند . به عبارتی می توان گفت هدف تعلیم و تربیت تعالی بخشیدن به انسانهاست ، رسیدن به این هدف ، رشد همه جانبه دانش آموزان را می طلبد . بدین منظور ، مجموعه ای از برنامه ها و فعالیت ها در قالب نظام آموزش و پرورش شکل گرفته اند که یکی از آنها برنامه های مشاوره و راهنمایی است . برنامه های مشاوره در مدرسه به منظور هدایت رشد متعادل و همه جانبه دانش آموزان طراحی شده اند . مشاور مدرسه با ایجاد هماهنگی در فعالیت های مختلف مدرسه زمینه رشد سالم دانش آموزان را فراهم میکند (سینک ، 2005) .
راهنمایی هر چند به صورت ساده و ابتدایی ، از آغاز تمدن آدمی وجود داشته و با پیچیده شدن زندگی و تحول تدریجی جامعه ، از حالتی سنتی به صنعتی پیشرفته است و ضرورت و اهمیت آن افزایش یافته است . ایجاد و گسترش مکتب خانه ها و مدرسه ها در واقع نوعی زمینه سازی و ایجاد فرصت برای راهنمایی بودند ، چرا که در این مکانها معلم با دلسوزی تمام شاگردان را در خواندن و نوشتن و یادگیری درسهای مختلف کمک و راهنمایی می کرد (وکیلیان ،1381) .
با صنعتی شدن جامعه ها و پیشرفت روز افزون آنها و افزایش چشمگیر حرفه ها و شغلها و به دنبا ل آن دشواری مسئله انتخاب صحیح و مناسب ، توجه به امر هدایت و ارشاد و راهنمایی به معنای خاص آن زیاد شد و ضمن ظهور و گسترش مرکز های بسیار راهنمایی و مشاوره به منظور یاری و کمک به افراد ، صاحب نظران و متخصصان نیز به روشن کردن هدفها ، تعریف و راهنمایی اقدام کرده و انبوهی از ادبیات راهنمایی و ارشاد را در زمینه ها به ویژه تعلیم و تربیت بوجود آوردند . به علاوه ، تحولات و دگرگونیهای زیادی که هر روزه اتفاق می افتد ، ضرورت توجه به امر راهنمایی و مشاوره را بیشتر می کند ( همان منبع) .

با توجه به اینکه ما کشوری در حال توسعه هستیم و جامعه ما در حال خارج شدن از حالت سنتی به جامعه صنعتی می باشد و در جامعه صنعتی با توجه به گستردگی و وسعت اطلاعات و تعدد و تنوع گزینه ها و پیشرفت تکنولوژی ، انتخاب صحیح و مناسب مشکل است و فرد برای تصمیم گیری مناسب به کمک دیگران نیاز دارد و بدون یاری آنان اتخاذ تصمیمات سنجید و درست محال است (شفیع آبادی، 1385) .
یکی از راهکارهای مناسب برای مقابله با بحران و مشکلات اجتماعی آنست که اصلاح مشکلات و ارائه راهکارهای مناسب و تغییر رفتار از نسل جوان – یعنی دانش آموزان مدارس – آغاز گردد چرا که نظام آموزش پرورش تأثیری نافذ بر نهادهای اجتماعی ، سیاسی ، فرهنگی و اقتصادی دارد ؛ امروزه در نظام آموزشی ، معلمان همانند یک ماشین عمل می کنند و دانش آموزان را با مشتی اصول و حقایق آشنا می سازنند و هماهنگی و انطباق چندانی بین واقعیات زندگی با اصول آموخته شده را ارائه نمی دهند ، در حالیکه آموزش و پرورش باید دانش آموزان را از همه جهات برای ادامه تحصیل و زندگی آماده سازد ( شفیع آبادی ، 1382).
دانش آموزی که در زمینه ای از تحصیلاتش مشکل دارد ، علاوه بر تحمل صدمات روانی وگاهی جسمانی ، از نظر اقتصادی نیز خسارتی به جامعه وارد می کند ، در این حالت باید به درمان مشکلات و رفع موانع رشد او اقدام شود و در این بین نقش مشاوران آشکار می گردد . مشاور با استفاده از روشها و فنون مشاوره ، دانش آموز و کسانی را که به نوعی در ایجاد مشکل نقشی دارند را بررسی ودرمان می کند . مشاور همچنین در زمینه مشکلات تحصیلی به مواردی نظیر اضطراب امتحان ، مردودی ، مشروطی و کمک در کشف استعدادها و علایق به کمک دانش آموزان می شتابد و او را برای فعالیت آماده می سازد و امکان یادگیری و آموزش مؤثرتر را فراهم می سازد (شفیع آبادی ، 1385) .
معمولاً دانش آموزان در طول دوره تحصیلی خود با مشکلات و مسائل پیچیده ای مواجه می شوند ، مشکلاتی مانند افت تحصیلی ، تردید در انتخاب رشته تحصیلی ، ناتوانی در برنامه ریزی برای مطالعه دروس و… همه این مسائل باعث شده که نقش و وظیفه مشاوران در مدارس به عنوان مهم ترین عامل تغییر و تحول دانش آموزان بیشتر توجه شود . اما در بعضی از مدارس متأسفانه مشاوران به کار های کلیشه ای می پردازند و از نقش اصلی خود دور هستند .
به نظر متخصصان ، امکانات وسیع و دامنه داری در هر فرد نهفته است و به او باید کمک شود تا درباره خویش مطالعه کند و خود را به عنوان یک شخصیت بی مانند و یگانه بشناسد و با وجود فشارها و محدودیتهای زمانی و مکانی که دارد پیشرفت کند . مطالعات نشان می دهد که فرد به دلیل راهنمایی ، مشاور ، به درستی با تواناییها ، استعداد ها و محدودیتهای خویش آشنا می شود و از امکانات و کاستیهای محیط زندگی خود کاملاً آگاه می شود ، میتواند بر اساس تصمیم گیریهای درست و منطقی مناسبترین راه را انتخاب کند و بیشترین احساس رضایت و موفقیت را بدست آورد و در نتیجه شخص مفیدی برای خود و جامعه باشد ، برعکس ، عدم آگاهی فرد از نقاط قوت و ضعف خویش و بی خبری از امکانات محیطی ، موجب تباه شدن تواناییها و به هدر رفتن استعداد می شود که مسلماً چنین امری خوشایند فرد و جامعه نیست ( وکیلیان ،1381) .
همه این هدفها که اکثراً در آموزش پرورش تحقق می یابند زمانی عملی خواهند شد که دانش آموزان از نظر جسمی ، ذهنی ، روانی ، اجتماعی و اخلاقی برای انجام دادن فعالیتهای مربوطه آمادگی داشته باشند. اگر دانش آموزان دچار مشکلاتی شوند ، رشد و یادگیری آنان مختل میگردد و معلم به تنهایی نه میتواند و نه فرصت دارد که به مشکلات آنها رسیدگی کند ، در این صورت از طریق خدمات راهنمایی و مشاوره مشاور مدرسه می تواند مشکلات آنان و خانواده شان را برطرف کند و در نهایت بریادگیری آنان وکارآمدی آموزش و پرورش بیافزاید (شفیع ابادی، 1385) .
همانطور که گفته شد ، مشاور می تواند نقش مهمی در موفقیت و پیشرفت دانش آموزان داشته باشد ، از نقش های دیگر مشاور می توان به بازدهی و کارآمدی بیشتر نظام آموزشی کشور افزایش پیشرفت تحصیلی ، کاهش افت تحصیلی ، تقلیل مشکلات رفتاری دانش آموزان ، و ایجاد جو سالم و مملو از صفا و صمیمیت بین شاگردان و معلمان و رضایت خاطر بیشتر دانش آموزان و معلمان ، افزایش اعتماد به نفس در دانش آموزان ، توزیع صحیح دانش اموزان در رشته های تحصیلی ، آشنا ساختن والدین با روشهای صحیح تربیتی و برقراری ارتباط نزدیک با آنان وایجاد فعالیت های مکمل برنامه بر اساس علاقه و استعداد دانش آموزان میگردد ( حسینی و شریفی ،1373).
راهنمایی و مشاوره ، به منظور ایجاد ارتباط مطلوب با محیط و برای به کار گرفتن علائق و استعداد های دانش آموزان در مسیر های مطلوب مناسب به نحوی که نیازهای جامعه از جهات مختلف تأمین شود ، طرح ریزی شده است . عواملی مهمی که ضرورت برنامه راهنمایی و مشاوره را تأیید میکند از جمله : پیشرفت اقتصادی و صنعتی ، رشته های تحصیلی متنوع و گسترش آموزش های حرفه ای ، تحولات اجتماعی ، اشتغال والدین در خارج از خانه و عدم آگاهی آنان از شیوه های راهنمایی ، اجرای تعلیمات عمومی و توجه به کیفیت آموزش و پروش . عوامل مذکور و عوامل دیگری که در تطابق و سازگاری دانش آموزان نقشی به عهده دارند نشانگر فلسفه ، اهمیت و ضرورت برنامه راهنمایی و مشاوره و توجیه کننده ایجاد تشکیلات و سیستم خاص برای تحقق اهداف مورد نظر می باشند ( حسینی بیرجندی، 1390 ) .

بیان مسأله :
پیشرفت تحصیلی عبارت است از«مسئول نهایی فرآیندیادگیری فعال که با کمک آموزش فعالیت های ‎تربیتی ‎انجام می گیرد.» (گیج وبرلاینر1،1374؛ به نقل ازمهدیان،1385) همچنین«سرعتی که دانش آموز در تکمیل پایه ها و درجات گوناگون دارد و بر حسب مقدار پیش افتادگی و سرعت یا عقب ماندگی وی اندازه گیری می شود.» (بیابانگرد،1378). کارشناسان سازمان بهداشت‎جهانی2(WHO) سلامت فکروروان را این گونه تعریف می کنند: «سلامت روان عبارت است ازقابلیت ارتباط موزون وهماهنگ بادیگران، تغییر و اصلاح محیط فردی واجتماعی وحل تضادها وتمایلات شخصی به طور منطقی، عادلانه و مناسب» (میلانی فر،1390) از آنجا که در هر نظام آموزشی، پیشرفت تحصیلی و سلامت روانی به عنوان مهم ترین شاخص توفیق فعالیت های علمی و آموزشی محسوب می شود، بررسی عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی و سلامت روانی دانش آموزان از اهمیت خاصی نزد پژوهشگران علوم تربیتی و روانشناسی برخوردار است، بهداشت روانی و پیشرفت تحصیلى ارتباط تنگاتنگى با هم دارند.دانش آموزانى که از سطح بهداشت روانى مطلوبى برخوردار نیستند، قادر به پیشرفت تحصیلى نخواهند بود و نمی توانند از توانایی هاى خود به نحوم طلوب استفاده کنند (محمدخانى،1384) بنابراین مشاور نقطه مرکزی درپیشرفت تحصیلی وتأمین بهداشت روانی دانش آموزان در مدرسه به شمار می رود.مشاور با شناسایی عوامل مخل پیشرفت تحصیلی وسلامت روانی و عوامل ارتقا دهنده‎ی‎آن ها سعی در ایجاد فضایی سالم در مدرسه می نماید.
انسان تنها موجودی است که با همنوعان خودبه تبادل نظر می پردازد وبرای شناخت وحل مشکلات خود با آنان مشورت وازراهنمایی آنان استفاده می کند.راهنمایی ومشورت درطول زندگی آدمیان مطرح بوده وآنان باکسانی که مورد قبول واعتمادشان بوده مشورت می کرده اند.باتوسعه ی علوم انسانی ورشدعلوم رفتاری به راهنمایی ومشاوره به عنوان شاخه ای مستقل ازعلوم رفتاری توجه شد.امروزه راهنمایی ومشاوره به صورت حرفه ای یاورانه برای کمک به افرادی است که دررشد،سازگاری،تصمیم گیری،روابط خانوادگی، مهارت های اجتماعی وشیوه ی زندگی مشکلاتی دارند، مشاوره به این افراد کمک می کند تاراه حل مناسبی برای مشکلات بیابند.بشرامروز در یک دوره ی پیچیده زندگی می کند،یکی از مشخصات این دوره،تخصصی شدن مسائل و وابستگی افراد به یکدیگر جهت استفاده از تخصص آن ها برای تداوم یک زندگی متعادل است.لذت بردن از زندگی شخصی و رشد و تعالی شخصیت، شکوفا نمودن استعدادها و ارضای نیازها،اعم از نیازهای اولیه ی جسمانی،نیاز به امنیت و آرامش،نیاز به تعلق،نیاز به دوست داشتن و دوست داشته شدن ، نیاز به احترام و نیاز به شکوفایی وپیشرفت در دنیای امروز فرایند ساده ای نیست، در تمام این مراحل به مشاور و مشاوره نیازاست.وظیفه ی نهاد آموزش و پرورش،در آماده کردن دانش آموزانی که نیروی انسانی فردا تلقی می شوند،برای مواجهه و سازگاری با مقتضیات قرن بیست و یکم که از حساسیت ویژه ای برخوردار است بسیار حساس و سنگین است.اضطراب،افسردگی،سوء مصرف مواد مخدر،رفتارهای نابهنجار،مشکلات تحصیلی،گرایش ارتباط با جنس مخالف از عمده ترین مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان است.برنامه های مشاوره وراهنمایی مدارس،یکی ازپیشرفت های آموزش وپرورش قرن حاضر است که ازشاخص های مدنیت واداره ی علمی جامعه به شمارمی رود.مشاوره یک رابطه ی یاورانه ی دونفری است که برنیاز فرد به رشد، سازگاری، تصمیم گیری و حل مشکل تکیه دارد(گیبسون3، 1373).به نظربلکهام4(نقل ازگیبسون، 1373)مشاوره رابطه ای است منحصربه فردکه درآن به مراجع فرصت یادگرفتن،احساس کردن،فکرکردن،تجربه کردن وتغییردادن به شیوه ای متناسب باخود،داده می شود(گیبسون، 1373).مشاورنسبت به حرفه ی مشاوره،به عنوان یک فعالیت تخصصی با هدف کمک به افراد دررشد و پرورش توانایی های بالقوه شان متعهداست(نوابی نژاد،1393)بااین تعاریف ازمفهوم مشاوره،یک مشاور به فرد دارای مشکل کمک می کندتاضمن شناخت مسایل ومشکلات خود،راه حل های احتمالی مشکل راارائه دهدوسرانجام به حل آن بپردازد.پیشرفت تحصیلی5 یاعدم آن یعنی افت تحصیلی وهمچنین سلامت روانی6 یا نقطه ی مقابل آن نه تنها دردوران تحصیل بلکه درطول زندگی دانش آموز تأثیربسزایی دارد.به طوری که می تواندتضمین کننده ی شغل وحرفه ی اودرآینده باشدکه مشاوردراین مقوله می تواند نقش برجسته وحیاتی درپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان ایفا کند.
وبسون7 وهمکاران(1976)تأثیرمشورت بامشاوران روی پیشرفت تحصیلی ورشداجتماعی کودکان رابررسی کرد.برای17 کودک ازکلاس های چهارم تاششم ابتدایی در ماه یک بار،یا6بار،درطول سال تحصیلی جلسات مشاوره‎ای تشکیل شد.نتایج نشان دادکه به طورمعناداری میانگین نمرات درسی گروه افزایش یافت.هدلی8(1988)نیزدرپژوهش خودنتیجه گرفت که فعالیت های راهنمایی ومشاوره تأثیر مثبتی روی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دارد.بخش پور(1373)درمطالعه ی خود نتیجه گرفت که مشاوران درکمک به حل مشکلات تحصیلی، شیوه های مطالعه وتدوین برنامه درسی دانش آموزان موفق بوده اند.تیزرو(1378) نیز درپژوهش خود به این نتیجه رسیدکه دانش آموزان دبیرستانی نسبت به اثربخشی مشاوران درکمک به حل مشکلات تحصیلی وافزایش مهارت های تحصیلی آنان نگرش مثبت داشته اند، و نقش مشاوران در افزایش این مهارت هامهم بوده است.شمس وهمکاران(1379)درپژوهشی تأثیرمشاوره ی تحصیلی بربهبود عملکرد تحصیلی دانشجویان دارای افت تحصیلی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان رابررسی کردند و نتایج این تحقیق نشان دادکه مشاوره های تحصیلی بربهبود عملکرد دانشجویان موثر و مثبت بوده و نتایج ازنظرآماری معناداربوده است.همچنین تحقیقاتی درباره ی تأثیرمشاوره وروان درمانی درتعدیل مسائل و مشکلات افراد انجام شده است که نتایج اکثراً- حضور مشاور را مثبت‎ و مفید قلمداد می کنند (سودانی وشکری،1375؛ یعقوبی،1376؛ فاضلی،1381) چنان که دراین خصوص، سازمان ملی جوانان(1383) در مورد نقش حساس مشاوره درحل مسائل جوانان،ازجمله مسائل تحصیلی ومشکلات آن،می نویسدکه نتایج پژوهش این سازمان موید آن است که مشاوره نقشی پراهمیت درزندگی جوانان امروز داشته است وروزبه روزبرمیزان آن افزوده می شود.سورگی(1392)درپژوهش خودبه عنوان سلامت روان وافت تحصیلی به این نتیجه رسید که بین بهداشت روانی و پیشرفت تحصیلى ارتباط تنگاتنگى وجود دارد.دانش آموزانى که سطح سلامت روانی آن ها مطلوب نیست قادر به پیشرفت تحصیلى درحد قابل انتظار نخواهند بود و نمی توانند از توانایی هاى بالقوه خویش بهره ی کافى ببرند. از طرف دیگر ضعف و افت تحصیلى که به دلایل فردى، خانوادگى، مدرسه اى یا اجتماعى،ایجاد یا گسترش می یابد ،می تواند سلامت روانی دانش آموز را به مخاطره اندازد و زمینه ساز بروز اختلالاتى از قبیل اضطراب، افسردگى، کاهش عزت نفس و بروز اختلالات عاطفى و رفتارى شود.پژوهش دیگری که با پژوهش ما ارتباط نزدیک دارد،پژوهش پولسان9 وهمکاران او(1999)می باشد.این پژوهشگران درباره ی تأثیرمشاوره وروان درمانی درتعدیل مشکلات ومسائل تعدادی ازافرادهجده سال به بالا که حداقل یازده باربه مرکز مشاوره ی یکی ازدانشگاه‎های کانادا مراجعه کرده ودرآن جاآموزش دیده بودند،تحقیق کردند.ارنظر این افرادمهم ترین آثارخدمات یاورانه ی مشاوره درآن هاعبارت بوده انداز:1.تسهیل بهبودروابط متقابل درخانواده؛2.کسب یا افزایش مهارت های اجتماعی؛3.کمک به کسب وافزایش خودپنداری مثبت4.شغل یابی ورضایت شغلی.تمامی تحقیقات به تأثیرمثبت اهمیت مشاوره ی بخصوص مشاوره ی تحصیلی درافزایش مهارت های تحصیلی وپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان اشاره دارد.بدون تردیدچنانچه دانش آموزان ازابتدا ازخدمات مشاوره ای مخصوصاًدرزمینه ی مشاوره ی تحصیلی استفاده کنند،ازپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی بهتری برخوردار خواهندشد.
محقق دراین پژوهش در پی آن است تا کارآمدی،نقش مشاوردرپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان را ازدیدگاه دبیران ودانش آموزان مورد بررسی قرار دهدودراین راه ازپژوهش های انجام شده توسط محققان ایرانی وخارجی نیز که با این موضوع ارتباط دارنداستفاده خواهدشد.بنابراین سؤال اصلی پژوهش ما این گونه بیان می گردد:« آیا مشاورمی توانددرپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان دبیرستان های دخترانه ی شهرپل دخترنقش موثری داشته باشد».
اهمیت و ضرورت تحقیق
تحولات ودگرگونی های فراوانی درجوامعبشری،که بر اثر حرکت از دوران گذرا به سمت زندگی ماشینی و صنعتی رخ داده، به پدید آمدن شکاف ها وچالش های مخاطره آمیزی منجر شده که انسان های امروز را ناگزیر از همنواسازی خود با شرایط جدید کرده است.در چنین فضایی، بحران هایی پیش روی افراد پدید می آید که اگر متوقف نشود دنیای روحی،روانی آنها را متلاطم می کند.انسان عصرحاضردرمواجه با این مسائل و چالش هانیازمندآموزش وتربیتی جدیدویاری کردن ومشورت است،تابه شیوه‎ای نوبامسائل وچالش ها برخوردکند و به جای مبارزه با این مسائل یا انکارکردن تا این چالش ها خودبه خود حل شوند، لازم است افراد را در برابر این مسائل مصون سازی کرد.آسیب های اجتماعی و روحی و روانی ازجمله طلاق، اعتیاد، خودکشی، مشکلات تحصیلی، اختلافات خانوادگی، نارضایتی شغلی، اضطراب، افسردگی و…..محصول تحولات زندگی صنعتی اند.سؤال اینجاست که در کنار توسعه شگفت انگیز علوم و فنون دانش امروز چه چیزی باید بتواند پاسخگوی بحران های روحی،روانی انسان ها باشد؟بحران هایی که متعاقب پیشرفت علوم و تکنولوژی بر انسان ها رخ نموده است.در این میان دانش آموزان مقطع دبیرستان به دلیل واقع شدن در دوره ی حساس نوجوانی آمادگى بیشترى براى ابتلا به اختلالات روانى وعاطفى دارند که لازم است جوانب و زمینه هاى آن مورد بررسى دقیق وعلمى قرار گیرد تا بتوان از زمینه‎هاى آسیبزاى سلامت روانی وپیشرفت تحصیلی پیشگیرى بهعمل آورد و شرایط تحقق اهداف نظام تعلیم و تربیت را تسهیل کرد. در پاسخ به این سؤال علم«مشاوره و روانشناسی»قدعلم می کندمشاوره از تمامی فعالیت های اخلاقی تشکیل یافته است که در آن مشاور متعهد،تلاش می کند تا به مراجع کمک کند تا به آن دسته از رفتارهایی بپردازد که بتواند به حل مشکلات و مسائل اومنجر شوند.ازطریق مشاوره و راهنمایی فرد نه تنها وضع فعلی خود رادرک می کند،بلکه از آنچه که به صورت آن در خواهدآمدنیز آگاه می شود.کارل راجرز10(به نقل ازشولتز11،1390) معتقد است که هدف بیشتر مشاغل یاری دهنده که شامل مشاوره وراهنمایی نیز می شود،افزایش رشد شخصی وروانی فرد در مسیر رشد اجتماعی است.هم چنین ازطریق«خدمات راهنمایی ومشاوره»می توان توانایی ها ونیز محدودیت های دانش آموزان راشناخت واز امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد.مشاور تحصیلی با شناخت دانش آموزان در زمینه های گوناگون می تواند آنان را به رشته های تحصیلی مناسب راهنمایی کندوآنان را در حل مشکلات یاری دهد.اهداف آموزش وپرورش زمانی تحقق خواهند یافت که برنامه ها و محتوای آموزشی با توجه به نیازها وامکانات دانش آموزان تهیه و اجرا گردند.
بنابراین تحقیق حاضر،نقش مشاور درپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان رادرمقطع متوسطه ی دخترانه نشان می دهد،می توان با اتکا به یافته های این پژوهش،به اهمیت وضرورت شغل مهم مشاورواین که مسأله ی شور ومشورت و مشاوره در اسلام و در منطق عملى پیشوایان حق از اهمیت بسیارى برخوردار است وبه آن سفارش شده پی برد«وشاورهم فى الامر»(آل عمران/159)12وبرای کاهش مشکلات در سطح جامعه واجتماع به خصوص مدارسازراهکارهای آن بهره گرفت و با استفاده از این روش ها به ارائه ی خدمات مشاوره به جوانان و سایر افراد اقدام نمودوهم چنین یافته های این پژوهش می تواند در برنامه ریزی مشاوران و مسئولین آموزش و پرورش درمانگران و مشاوران،خصوصاً در رابطه با دانش آموزان و قشر جوان به کار گرفته شود و زمینه جهت پژوهش های بعدی مهیا گردد.
با توجه به اینکه ما کشوری در حال توسعه هستیم و جامعه ما در حال خارج شدن از حالت سنتی به جامعه صنعتی می باشد و در جامعه صنعتی با توجه به گستردگی و وسعت اطلاعات و تعدد و تنوع گزینه ها و پیشرفت تکنولوژی ، انتخاب صحیح و مناسب مشکل است و فرد برای تصمیم گیری مناسب به کمک دیگران نیاز دارد و بدون یاری آنان اتخاذ تصمیمات سنجید و درست محال است (شفیع آبادی ، 1385) .
یکی از راهکارهای مناسب برای مقابله با بحران و مشکلات اجتماعی آنست که اصلاح مشکلات و ارائه راهکارهای مناسب و تغییر رفتار از نسل جوان – یعنی دانش آموزان مدارس – آغاز گردد چرا که نظام آموزش پرورش تأثیری نافذ بر نهادهای اجتماعی ، سیاسی ، فرهنگی و اقتصادی دارد ؛ امروزه در نظام آموزشی ، معلمان همانند یک ماشین عمل می کنند و دانش آموزان را با مشتی اصول و حقایق آشنا می سازنند و هماهنگی و انطباق چندانی بین واقعیات زندگی با اصول آموخته شده را ارائه نمی دهند ، در حالیکه آموزش و پرورش باید دانش آموزان را از همه جهات برای ادامه تحصیل و زندگی آماده سازد ( شفیع آبادی ، 1382).
دانش آموزی که در زمینه ای از تحصیلاتش مشکل دارد ، علاوه بر تحمل صدمات روانی وگاهی جسمانی ، از نظر اقتصادی نیز خسارتی به جامعه وارد می کند ، در این حالت باید به درمان مشکلات و رفع موانع رشد او اقدام شود و در این بین نقش مشاوران آشکار می گردد . مشاور با استفاده از روشها و فنون مشاوره ، دانش آموز و کسانی را که به نوعی در ایجاد مشکل نقشی دارند را بررسی ودرمان می کند . مشاور همچنین در زمینه مشکلات تحصیلی به مواردی نظیر اضطراب امتحان ، مردودی ، مشروطی و کمک در کشف استعدادها و علایق به کمک دانش آموزان می شتابد و او را برای فعالیت آماده می سازد و امکان یادگیری و آموزش مؤثرتر را فراهم می سازد ( شفیع آبادی ، 1385) .
معمولاً دانش آموزان در طول دوره تحصیلی خود با مشکلات و مسائل پیچیده ای مواجه می شوند ، مشکلاتی مانند افت تحصیلی ، تردید در انتخاب رشته تحصیلی ، ناتوانی در برنامه ریزی برای مطالعه دروس و… همه این مسائل باعث شده که نقش و وظیفه مشاوران در مدارس به عنوان مهم ترین عامل تغییر و تحول دانش آموزان بیشتر توجه شود . اما در بعضی از مدارس متأسفانه مشاوران به کار های کلیشه ای می پردازند و از نقش اصلی خود دور هستند .
مسأله ای که در پی پاسخگویی به آن در زمینه موضوع ، موفقیت تحصیلی دانش آموزان هستیم این است که : آیا مشاوران در مدارس نقشی در موفقیت و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دارند؟
موضوع بررسی نقش مشاوردرپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان ازدیدگاه دبیران ودانش آموزان دبیرستان های دخترانه ی متوسطه ی شهرپل دخترمثل بسیاری از مباحث دیگر تا حال به طور مستقل مورد مطالعه وکنکاش قرار نگرفته است،با بررسی دقیق این بحث از منابع ومراجع گوناگون علی رغم این که در زمینه های دیگرتحقیقاتی صورت گرفته است اما هیچ یک از این آثار تا به حال مستقیماً به این موضوع درشهرپل دخترنپرداخته اند که در بیان مسئله به آن اشاره شد.
جنبه ی جدید بودن و نوآوری در تحقیق
تا کنون پژوهشی به طور مستقل نقش مشاوردرپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان دخترانه رامورد کنکاش وبررسی قرارنداده است که این جدیدو نوآوری بودن تحقیق رانشان می دهدواجرا وانجام این تحقیق درشهرستان پل دختر می توان بستروزمینه ای برای پژوهش ها وتحقیقات متعددی درراستای نقش ووظایف خطیر مشاور فراهم کندبنابراین عدم پژوهشی که به طور همزمان نقش مشاور در پیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان رابررسی کرده باشد بسیارآشکار وبرجسته می نماید.
اهداف تحقیق :
از آنجایی که جامعه ی آماری پژوهش ما دانش آموزان مدارس دخترانه ی هستند،لذا هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی نقش مشاوردرپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان از دیدگاه دبیران ودانش آموزان دبیرستان های دخترانه درشهرپل دختر می باشد.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

الف) هدف کلی:
تعیین میزان نقش مشاوردرپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان ازدیدگاه دبیران ودانش آموزان دبیرستان های دخترانه ی شهرپل دختر
ب)اهداف فرعی:
1-تعیین میزان نقش مشاوردرپیشرفت تحصیلی دانش آموزان از دیدگاه دبیران و دانش آموزان
2- تعیین میزان نقش مشاوردرسلامت روانی دانش آموزان از دیدگاه دبیران و دانش آموزان
3- مقایسه دیگاه دانش آموزان و دبران در خصوص نقش مشاوره در پیشرفت تحصیلی
4-تعیین میزان رابطه ی بین پیشرفت تحصیلی با سلامت روانی دربین دانش آموزان دخترانه ی شهرپل دختر.
5- تعیین میزان مراجعه دانش آموزان دختر به مشاوره
6- تعیین میزان رضایت دانش آموزان دختر از خدمات مشاوره ای در مدارس

سؤالات تحقیق:
طرح پژوهشی پیشنهادی حاضر،ازطریق جمع آوری اطلاعات تجربی وتحلیل های آماری برروی این اطلاعات به دنبال پاسخگویی به سوالات زیر خواهدبود:
1- از دیدگاه دبیران و دانش آموزان، مشاوران تا چه میزان در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان موثرند؟
2- از دیدگاه دبیران و دانش آموزان مشاوران تا چه میزان در سلامت روانی دانش آموزان موثرند؟
3-آیا مشاور درپیشرفت تحصیلی وتامین سلامت روانی دانش آموزان نقش موثری دارد؟
4-آیامیزان تخصص وتعهدمشاوردرپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان موثراست؟
5-آیابین مشاورونقش‎اودرمدرسه باپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان رابطه ی چندگانه معناداری وجوددارد؟
6- دانش آموزان تا چه میزان از خدمات مشاوره ای مدارس خود رضایتمندند؟

فرضیه‏های تحقیق:
1- از دیدگاه دبیران و دانش آموزان، مشاوران در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان بسیار موثرند.
2- از دیدگاه دبیران و دانش آموزان ، مشاوران در سلامت روانی دانش آموزان بسیار موثرند.
3-مشاور مجرب درپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان نقش موثری دارد.
4-میزان تخصص وتعهد مشاوردرپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان موثراست و درکاهش اضطراب دانش آموزان نقش مثبتی دارند..
5-بین مشاورونقش‎واودرمدرسه باپیشرفت تحصیلی وسلامت روانی دانش آموزان رابطه ی چندگانه ی معناداری وجوددارد.
6- مشاوران مدارس با آموزش مهارتهای زندگی باعث افزایش توانمندیهای روانی- عاطفی دانش آموزان می شوند.

تعریف واژه‏ها و اصطلاحات
1-تعریف مفهومی پیشرفت تحصیلی
پیشرفت تحصیلی عبارت است از:«مسئول نهایی فرآیند یادگیری فعال که با کمک آموزش فعالیت های تربیتی انجام می گیرد.»(گیج وبرلاینر،1374؛ به نقل از مهدیان،1385) همچنین، «سرعتی که دانش آموز در تکمیل پایه ها و درجات گوناگون دارد و بر حسب مقدار پیش افتادگی و سرعت یا عقب ماندگی وی اندازه گیری می شود.»(بیابانگرد ،1378).
2-تعرف عملیاتی پیشرفت تحصیلی
مقدارنمره ای که دانش آموزان از آزمون پیشرفت تحصیلی ومعدل آخرترم تحصیلی درپژوهش کسب می کنند
3-تعریف مفهومی سلامت روانی
مفهوم بهداشت روان در واقع جنبه اى از مفهوم کلى سلامت است. فرهنگ روان شناسی لاروس13 بهداشت روانی،را چنین تعریف می کند« استعدادروان براى هماهنگ، خوشایند و مؤثر کارکردن، براى موقعیت هاى دشوار، انعطاف پذیر بودن و براى بازیابى تعادل خویش توانایى داشتن»
کارل مننجر14می گوید: «سلامت روانی عبارت است از سازش فرد با جهان اطرافش با حداکثرامکان به طوری که باعث شادی وبرداشت مفید و موثر به طور کامل شود»(میلانی فر،1390)
4-تعریف عملیاتی سلامت روانی
مقدارنمره ای که دانش آموزان ازآزمون سلامت روانی(GHQ)15درپژوهش کسب می کنند
5- تعریف مفهومی مشاوره و راهنمایی
مشاور : فردی که با ابراز اشتیاق صادقانه و با پذیرش و احترام نسبت به مراجع و درک رنج آنها به کمک و راهنمایی آنها می شتابد (درایدن ، 1388).
مشاوره : مشاوره یعنی دیدار مشاور با مراجع کننده در محیطی محرمانه و خصوصی تا مشکل مراجعه کننده و یا ناراحتی تجربه شده احتمالیش و یا شاید نارضایتی وی از زندگی و یا از دست رفتن حس هدفمندی او بررسی شود . مشاوره همواره بنا به در خواست مراجعه کننده انجام می شود ( همان منبع ).
مشاوره از دیدگاه گاستاد «Gastad» : « مشاوره یک جریان یادگیری است ( دو طرفه ) که مشاور با داشتن مهارتها و صلاحیت های علمی و حرفه ای سعی در شناساندن مراجع نسبت به خودش با روشهای منطبق با نیازمندیهایش دارد و او را هدفمند و خلاق و شادمان و واقع بین می سازد » ( کامران ماوردیانی ، 1380).
راهنمایی : انجمن معلمان نیویورک در گزارش 1935 خود ، راهنمایی را روند کمک به اشخاص برای رسیدن به سازگاری تطابقی که در خانه ، مدرسه ، جامعه و تمام ابعاد محیط فرد مورد نیاز است ( گیبسون _ ماریان ، 1373 ).
راهنمایی : در گزارش کمیسیون سلطنتی تحقیق درباره تعلیم و تربیت در ایالت کبک راهنمایی بخشی از تعلیم و تربیت است که کمک به شاگرد را در تمام سنین به طریقی منظم و سازمان یافته در اینکه او تصمیم گیری مناسب را در سازگار ی تحصیلیش و موقعیت در یک حرفه یاد بگیرد (حسینی بیرجندی ، 1378 ) .

فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق

فایده و اهمیت مشاوره و راهنمایی
راهنمایی کودکان ونوجوانان وبزرگسالان یک فراگرد بسیار مهم و استثنایی در حل مشکلات و معضلات این طبقات سنی می باشد.ضرورت مشاوره و راهنمایی قبل از هر چیز دیگر، در رابطه با حرفه و شغل و مخصوصاً در نظام جدید آموزش و پرورش مطرح می باشد.
چگونگی تجدید نظر و تغییر یک برنامه تربیتی مفیدوسازنده و خلاق به عنوان یک اصل مسلم در جهت توسعه و پیشرفت فرهنگ وتمدن آشکارشده است.پیدایش انقلاب صنعتی در اروپا وانقلاب در تکنولوژی و فرستادن اقمار مصنوعی به فضا،نیاز مراکز صنعتی به نیروهای ماهری که حداکثر کارایی و بازدهی را داشته باشند، همه وهمه تغییر و تحول را در نظام آموزشی کشورها ضروری ساخته است.
اینکه چرا باید برنامه های آموزش و پرورش تغییر وتحول یابند،و همچنین عوامل پیدایش راهنمایی در آموزش و پرورش مربوط به عللی است که مهمترین آنها افزایش بی رویه ی جمعیت به ویژه جمعیت جوان کشورها و افزایش دانش آموزان و عدم تعادل در توزیع دانش آموزان در رشته ها و شاخه های تحصیلی ،ضرورت برقراری تعادل بین بازار کاروتربیت نیروی انسانی و افت تحصیلی می باشند.

دسته بندی : پایان نامه ارشد

دیدگاهتان را بنویسید