ﻫﺪف ﮐﻠﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ
ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ واﻟﺪﯾﻦ آﻧﻬﺎ اﺳﺖ.
اﻫﺪاف اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ
(1 ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﻟﺠﺒﺎزی – ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﻣﯿﺰان ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی واﻟﺪﯾﻦ. (2 ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﺳﻠﻮک ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﻣﯿﺰان ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی واﻟﺪﯾﻦ .
(3 ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ اﺿﻄﺮاب ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﻣﯿﺰان اﺿﻄﺮاب واﻟﺪﯾﻦ. (4 ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﻣﯿﺰان اﻓﺴﺮدﮔﯽ واﻟﺪﯾﻦ. (5 ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ ﻓﻮﺑﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﻣﯿﺰان ﻓﻮﺑﯽ واﻟﺪﯾﻦ.
(6 ﺑﺮرﺳﯽ راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ روان ﭘﺮﯾﺸﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﻣﯿﺰان روان ﭘﺮﯾﺸﯽ واﻟﺪﯾﻦ.
ﻓﺮﺿﯿﮫ ھﺎی ﭘﮋوھﺶ
ﻓﺮﺿﯿﻪ اﺻﻠﯽ
” ﺑﯿﻦ اﺧﺘﻼل رﻓﺘﺎری ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ واﻟﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ وﺟﻮد دارد .”
(1 ﺑﯿﻦ ﻟﺠﺒﺎزی- ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی واﻟﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ وﺟﻮد دارد. (2 ﺑﯿﻦ اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی واﻟﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ وﺟﻮد دارد. (3 ﺑﯿﻦ اﺿﻄﺮاب ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ اﺿﻄﺮاب واﻟﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ وﺟﻮد دارد.
(4 ﺑﯿﻦ اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ اﻓﺴﺮدﮔﯽ واﻟﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ وﺟﻮد دارد. (5 ﺑﯿﻦ ﻓﻮﺑﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﻓﻮﺑﯽ واﻟﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ وﺟﻮد دارد.
(6 ﺑﯿﻦ روان ﭘﺮﯾﺸﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ روان ﭘﺮﯾﺸﯽ واﻟﺪﯾﻦ راﺑﻄﻪ وﺟﻮد دارد.
9
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻔﮭﻮﻣﯽ و ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﻣﺘﻐﯿﺮھﺎ
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﻟﺠﺒﺎزی:
ﮐﻮدک ﯾﺎ ﻧﻮﺟﻮان ﻣﮑﺮراً ﺑﻪ ﺷﯿﻮه ﻫﺎی ﻣﻨﻔﯽ ﮔﺮاﻧﻪ، ﺧﺼﻤﺎﻧﻪ و ﺗﻮأم ﺑﺎﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﺷﮑﺎل ﻗﺪرت ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. ﻣﻌﻤﻮﻻ رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻣﻨﻔﯽ ﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ و ﻟﺠﺒﺎزی ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﯾﮑﺪﻧﺪﮔﯽ ﻣﺴﺘﻤﺮ، ﻣﻘﺎوﻣﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﻫﺎ و ﻋﺪم ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺤﻪ و ﺳﻠﻄﻪ ﭘﺬﯾﺮی ﯾﺎ ﺟﺮ و ﺑﺤﺚ ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﺴﺎﻻن و ﻫﻤﺴﺎﻻن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ. ﻟﺠﺒﺎزی ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺨﻄﯽ ﻋﻤﺪی و ﯾﺎ ﻣﺪاوم از ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎ رخ دﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ دﺳﺘﻮرﻫﺎ، ﻣﺸﺎﺟﺮه و ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ در ﺗﺤﻤﻞ ﺳﺮزﻧﺶ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺪرﻓﺘﺎری، دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ. ﺗﻈﺎﻫﺮات اﺧﺘﻼل ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﺧﺎﻧﻪ دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد وﻟﯽ در ﻣﺪرﺳﻪ ﯾﺎ اﺟﺘﻤﺎع ﭼﻨﺪان آﺷﮑﺎر ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ (ﮐﺎﮐﺎوﻧﺪ، .(1385
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﻟﺠﺒﺎزی :
ﻟﺠﺒﺎزی: ﻣﻨﻈﻮر از ﻟﺠﺒﺎزی ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ (ﮐﻮدﮐﺎن ) در ﺳﺆاﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻟﺠﺒﺎزی- ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻣﺮﺿﯽ
CSI-4 ﻣﯽ ﮔﯿﺮد.
ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی:
ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﻣﻬﻢ ﺗﺮﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ در اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ در ﺑﻌﻀﯽ از دﯾﺪﮔﺎﻫﻬﺎ، ﺑﺮای ﺗﺒﯿﯿﻦ اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک ﺑﻪ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﺗﻮﺟﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻋﻼوه ﺑﺮاﯾﻦ، ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﻣﺸﮑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﺴﯿﺎری از ﮐﻮﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮاﮐﺰ درﻣﺎﻧﯽ ارﺟﺎع داده ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﻨﺪورا (1965) در ﺻﻮرﺗﯿﮑﻪ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎی ﻣﺜﺒﺘﯽ در ﭘﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﺪاوم ﭘﯿﺪا ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. ﮐﻮدﮐﺎن ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی را از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﯾﺎد ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ. واﻟﺪﯾﻦ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﮐﻮدﮐﺎن ﺧﻮد ﻣﯽ ﺷﻮد (ﺷﮑﻮﻫﯽ ﯾﮑﺘﺎ و ﭘﺮﻧﺪ، .(1384
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی:
ﻣﻨﻈﻮر از ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی زود رﻧﺠﯿﺪن و ﻋﺼﺒﯽ ﺷﺪن، ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺮﺧﺸﻢ، ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺷﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﮐﺘﮏ زدن و اذﯾﺖ دﯾﮕﺮان، ﻣﯿﻞ ﺷﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﺷﮑﺴﺘﻦ اﺷﯿﺎء، زﯾﺎد درﮔﯿﺮ ﺷﺪن و ﺟﺮ و ﺑﺤﺚ ﮐﺮدن، داد و ﻓﺮﯾﺎد ﮐﺮدن و ﭘﺮﺗﺎب اﺷﯿﺎء (اﻧﺼﺎری، .(1387
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی :
ﻣﻨﻈﻮر از ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﻤﺮه ای اﺳﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ ( واﻟﺪﯾﻦ ) آزﻣﻮن SCL-90 ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ .
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک :

ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک اﻟﮕﻮی ﭘﺎﯾﺪار و ﻣﺪاوم رﻓﺘﺎرﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺣﻘﻮق دﯾﮕﺮان، ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎ و ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﺳﺎﺳﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺳﻦ ﮐﻮدک ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد. وﯾﮋﮔﯿﻬﺎی رﻓﺘﺎری اﻓﺮاد ﺑﺎ اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک را ﻣﯽ ﺗﻮان در ﭼﻬﺎردﺳﺘﻪ ﻗﺮار داد: ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ آﺳﯿﺐ ﺑﺪﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ اﻓﺮاد ﯾﺎ ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﻣﯽ ﺷﻮد ﯾﺎ ﺗﻬﺪﯾﺪی ﺑﺮای آﻧﺎن ﺣﺴﺎب ﻣﯽ ﺷﻮد ؛ آﺳﯿﺐ ﺑﻪ اﻣﻮال ﯾﺎ ﺗﻘﻠﺐ و ﺳﺮﻗﺖ ، ﺳﺮﭘﯿﭽﯽ از ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﻘﺮرات ( ﮐﺰدﯾﻦ ، ﺗﺮﺟﻤﻪ : ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ و ﺷﺎﻣﻠﻮ ، .( 1383
10
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک :
ﻣﻨﻈﻮر از اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﻤﺮه ای اﺳﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ ( ﮐﻮدﮐﺎن ) در ﺳﺆاﻻت آزﻣﻮن CSI-4 ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ
.
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﺿﻄﺮاب:
ﻣﻨﻈﻮر از اﺿﻄﺮاب ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ ردﯾﻒ ﻋﻼﯾﻢ و ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﺑﺎﻟﯿﻨﯽ ﺑﺎ ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻﯾﯽ از ﺗﻈﺎﻫﺮات اﺿﻄﺮاﺑﯽ ﻫﻤﺮاه اﺳﺖ. ﻋﻼﯾﻤﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺼﺒﯽ ﺑﻮدن، اﺣﺴﺎس ﻓﺸﺎر و ﻟﺮزی در اﻧﺪام، ﺗﺮس ﻫﺎی ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ، اﺣﺴﺎس وﺣﺸﺖ، ﺑﯿﻢ و ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﯾﻨﺪه و ﺑﺮﺧﯽ از ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎی ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ اﺿﻄﺮاب ﻣﺎﻧﻨﺪ دﻟﺸﻮره، ﺗﺮس ﻣﻔﺮط، ﺗﭙﺶ ﻗﻠﺐ، ﺗﻨﺶ و ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﮕﯽ، ﺑﯽ ﻗﺮاری ﯾﺎ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﺎ اﻣﻮر آﺷﻨﺎی ﻗﺒﻠﯽ( اﻧﺼﺎری ، . ( 1387
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ اﺿﻄﺮاب :
ﻣﻨﻈﻮر از اﺿﻄﺮاب ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ( واﻟﺪﯾﻦ) در ﺳﻮاﻻت آزﻣﻮن SCL 90 ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. ﻣﻨﻈﻮر از اﺿﻄﺮاب ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ (ﮐﻮدﮐﺎن ) در ﺳﻮاﻻت آزﻣﻮن CSI-4 ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ .
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﻓﺴﺮدﮔﯽ:
ﺑﻪ ﺧﻠﻖ ﻏﻤﮕﯿﻦ ﻓﺮاﮔﯿﺮ اﺷﺎره دارد. وﺟﻮد ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻼل و ﻏﻢ ﻋﻤﯿﻖ در ﻣﺮﮐﺰ ﺗﻮﺟﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﻗﺮار دارد. اﯾﻦ اﻓﺮاد ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﺗﺤﺮﯾﮏ ﭘﺬﯾﺮی، ﻓﻘﺪان اﺣﺴﺎس ﻟﺬت، ﮔﻮﺷﻪ ﮔﯿﺮی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻋﺰت ﻧﻔﺲ ﭘﺎﯾﯿﻦ، ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ در ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺣﻮاس، ﮐﺎرﮐﺮد ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ﭘﺎﯾﯿﻦ، ﺗﻐﯿﯿﺮ در ﮐﺎرﮐﺮدﻫﺎﯾﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮاب و اﺷﺘﻬﺎ و ﻧﺎراﺣﺘﯿﻬﺎی ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ اﻓﺮاد دﯾﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد (ﮐﺎﮐﺎوﻧﺪ، .(1385
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ اﻓﺴﺮدﮔﯽ :
ﻣﻨﻈﻮر از اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ ﻫﺎی ﮐﻮدک در ﺳﺆاﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻓﺴﺮدﮔﯽ آزﻣﻮن CSI-4 ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﻈﻮر از اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯿﻬﺎی ﺑﺰرﮔﺴﺎل (واﻟﺪﯾﻦ) در ﺳﺆاﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻓﺴﺮدﮔﯽ آزﻣﻮن SCL-90 ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ.
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﻓﻮﺑﯽ :
ﺑﻪ ﺗﺮس ﺷﺪﯾﺪ از ﯾﮏ ﺷﯽء ﯾﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﯾﺎ وﺿﻌﯿﺖ اﻃﻼق ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺗﺮس ﻏﯿﺮ ﻣﻨﻄﻘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺟﺘﻨﺎب ﻫﺸﯿﺎراﻧﻪ از ﺷﯽء ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﯾﺎ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻣﻨﺒﻊ ﺗﺮس ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد ( ﮐﺎﭘﻼن – ﺳﺎدوک ، .( 1386
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﻓﻮﺑﯽ:
ﻣﻨﻈﻮر از ﻓﻮﺑﯽ ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯿﻬﺎی ﮐﻮدک در ﺳﺆاﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آزﻣﻮن CSI-4 ﮐﺴﺐ ﻣﯽﮐﻨﺪ.
11
ﻣﻨﻈﻮر از ﻓﻮﺑﯽ ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ واﻟﺪﯾﻦ (آزﻣﻮدﻧﯿﻬﺎی ﺑﺰرﮔﺴﺎل) در ﺳﺆاﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﻮﺑﯽ آزﻣﻮن SCL- 90 ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ.
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ روان ﭘﺮﯾﺸﯽ :
روان ﭘﺮﯾﺸﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﯾﮏ ﺣﺎﻟﺖ ﮔﻮﺷﻪ ﮔﯿﺮاﻧﻪ و اﻧﺰوا ﻃﻠﺒﺎﻧﻪ و ﻧﺤﻮه زﻧﺪﮔﯽ روان ﮔﺴﯿﺨﺘﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺬﯾﺎن و ﮔﺮﯾﺰ اﻓﮑﺎر ﻣﯽ ﮔﺮدد، ﺳﻮاﻻت اﯾﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ روان ﮔﺴﯿﺨﺘﮕﯽ در ﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪه ﺗﺪرﯾﺠﯽ اﺧﺘﻼل از ﯾﮏ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﻔﯿﻒ ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﯽ ﺗﺎ روان ﮔﺴﯿﺨﺘﮕﯽ ﺣﺎد ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺷﺨﺺ دﯾﮕﺮی ﻗﺎدر ﺑﻪ ﮐﻨﺘﺮل ﻓﮑﺮ ﺧﻮد اﺳﺖ( ﮐﺎﮐﺎوﻧﺪ ، . ( 1385
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ روان ﭘﺮﯾﺸﯽ :
روان ﭘﺮﯾﺸﯽ ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ (واﻟﺪﯾﻦ) در ﺳﻮاﻻت آزﻣﻮن SCL-90 ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. روان ﭘﺮﯾﺸﯽ ﻧﻤﺮه اﯾﺴﺖ ﮐﻪ آزﻣﻮدﻧﯽ (ﮐﻮدﮐﺎن) در ﺳﻮاﻻت آزﻣﻮن CSI-4 ﮐﺴﺐ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ .
12
ﻓﺼﻞ دوم ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﭘﮋوﻫﺶ
13
ﻣﻘﺪﻣﮫ
ﮐﻮدﮐﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﻣﯽ آﯾﺪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ و ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺮﯾﻦ اﻣﮑﺎﻧﺎت رﺷﺪ را دارا ﺑﺎﺷﺪ. وی ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ آﻣﺎدﮔﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻇﺮﻓﯿﺖ آن را ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﺗﺮﯾﻦ وﺟﻬﯽ ﭘﺮورده ﺷﻮد و ﺑﺮﺗﺮﯾﻦ ﮐﻤﺎﻻت دﺳﺖ ﯾﺎﺑﺪ . ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﻋﺎدی ﺑﻪ دﻧﯿﺎ ﺑﯿﺎﯾﺪ و ﺧﺎﻧﻮاده و ﻣﺤﯿﻂ ﻣﻨﺎﺳﺐ در اﺧﺘﯿﺎرش ﻗﺮار ﮔﯿﺮد ﺗﺎ ﺑﺒﺎﻟﺪ و ﻧﺸﻮ وﻧﻤﺎ ﯾﺎﺑﺪ و ﺟﺎﯾﮕﺎه ارﺟﻤﻨﺪ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ دﻧﯿﺎ ﺑﯿﺎﺑﺪ . اﻣﺎ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ و آﻣﻮزﺷﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﺮدم ﺟﻬﺎن ﭼﻨﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ دﺳﺖ ﯾﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻘﺼﻮدی را دﺷﻮار و ﮔﺎه اﻣﮑﺎن ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﻣﯽ ﺳﺎزد . ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎی ﻣﺤﯿﻂ زﻧﺪﮔﯽ ﮔﺮوﻫﯽ از ﮐﻮدﮐﺎن ﭼﻨﺎن زﯾﺎد اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻘﺎی آﻧﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺴﯿﺮ ﻣﯿﺸﻮد . ﺑﺰرﮔﯽ ارﻗﺎم ﻓﻘﺮ و ﺑﯿﻤﺎری و ﻣﺮگ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﻟﺮزه ﺑﺮ اﻧﺪام آدم ﻣﯽ اﻧﺪازد و ﻣﺸﮑﻼت ﻋﺎﻃﻔﯽ و رﻓﺘﺎری ﮐﻮدﮐﺎن ﻧﯿﺰ ﮐﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﻓﻘﺮ و ﺑﯿﻤﺎری و ﺟﻬﻞ و ﺑﺪ رﻓﺘﺎری وﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎﻧﯽ ﻫﺎی ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و ﮐﺎﺳﺘﯿﻬﺎی آﻣﻮزﺷﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ اﺳﺖ ﺷﺪﯾﺪا ﻣﺎﻧﻊ رﺷﺪ و ﺑﺎﻟﻨﺪﮔﯽ و وﺻﻮل آن ﺑﻪ ﮐﻤﺎﻻﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺧﻠﻘﺘﺸﺎن ﻣﻘﺪر ﺷﺪه اﺳﺖ ( ﻧﻠﺴﻮ، اﯾﺰراﺋﯿﻞ، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻨﺸﯽ ﻃﻮﺳﯽ، (1387
ﺳﺎل 2001 ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺎل ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ اﺧﺘﺼﺎص ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ و در اﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﻤﺎم ﻣﻠﻞ ﺟﻬﺎن وﻇﯿﻔﻪ دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻄﺢ ﺑﻬﺪاﺷﺖ روان ﺧﻮد ، ﺧﺎﻧﻮاده و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﺎن را ارﺗﻘﺎء دﻫﻨﺪ و ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ داﻧﺶ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و زدودن ﺑﺮﭼﺴﺐ ﻫﺎی ﻣﺨﺮب زﻣﯿﻨﻪ ﻫﺎی اﯾﻦ رﺷﺪ را ﻓﺮاﻫﻢ آورﻧﺪ ( ﺷﺎه ﻣﺤﻤﺪی ، ( 1379
اﮐﻨﻮن ﮐﻪ دوران ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺳﺎز ﺳﺎزﻧﺪﮔﯽ و ﺑﺎزﺳﺎزی ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﮐﺸﻮر ﺑﺎ ﺷﺘﺎﺑﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪه آﻏﺎز ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ ، زﻣﺎن آن ﻓﺮا رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﺎﻣﯿﻦ ﺗﻨﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻮدﮐﺎن و ارﺗﻘﺎء ﺳﻄﺢ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﺧﺎﻧﻮاده و ﻣﺪارس ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﯽ از ﺳﯿﺎﺳﺘﻬﺎی ارﺗﻘﺎء ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﮐﺸﻮر و اﺳﺎﺳﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﺣﺮﮐﺖ در راﺳﺘﺎی ﺗﺎﻣﯿﻦ ﺳﻼﻣﺘﯽ ﻧﺴﻞ آﯾﻨﺪه ﺳﺎز و ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺨﺶ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی آﺗﯿﻪ ﮐﺸﻮر ، ﺟﺎﯾﮕﺎه و ﻫﻮﯾﺖ واﻗﻌﯽ ﺧﻮد را ﺑﺎزﯾﺎﺑﺪ . ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﻨﺎﺑﻊ ، اﻣﮑﺎﻧﺎت و اﻋﺘﺒﺎرات ﻣﺎﻟﯽ ؛ ﮐﻤﺒﻮد ﻧﯿﺮوی اﻧﺴﺎﻧﯽ آﻣﻮزش دﯾﺪه ، رﺷﺪ اﻓﺰون ﺟﻤﻌﯿﺖ و ﺑﺤﺮان زﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﮕﯽ ﺗﻬﺪﯾﺪی ﺟﺪی ﺑﺮای ﺳﻼﻣﺘﯽ ﻧﺴﻞ آﯾﻨﺪه اﺳﺖ ﻣﻮاﻧﻊ و ﻣﺸﮑﻼت ﻣﺘﻌﺪدی را در ﻣﺴﯿﺮ ﺗﺤﻘﻖ اﻫﺪاف ﻓﻮق اﻟﺬﮐﺮ اﯾﺠﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد . ﺣﻞ اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻼت راﻫﯽ ﺟﺰ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ وﯾﮋه ﺧﺎﻧﻮاده را ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽ ﮔﺬارد .اﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻣﺮدم ﺑﺪون دادن آﮔﺎﻫﯽ و اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ آﻧﺎن ﺗﺤﻘﻖ ﻧﻤﯽ ﯾﺎﺑﺪ راه ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ، آﮔﺎﻫﯽ ﻫﻤﻪ اﺳﺖ ( ﭘﺎﻻﻫﻨﮓ، .( 1384
ﮔﺮ ﭼﻪ ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﯿﺎزﻫﺎ و ﻣﺸﮑﻼت رواﻧﯽ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻗﺸﺮ ﺧﺎص و دارای وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد ﺧﻮد و ﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺰرﮔﺴﺎﻻﻧﯽ ﮐﻮﭼﮏ اﻧﺪام ﺑﻪ ﺑﯿﺶ از ﭼﻨﺪ دﻫﻪ ﻧﻤﯽ رﺳﺪ، ﻟﯿﮑﻦ در ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺪت ﮐﻮﺷﺸﻬﺎی ﺑﺴﯿﺎری در ﺟﻬﺖ ﺷﻨﺎﺧﺖ، ﺗﺒﯿﯿﻦ و ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی و اراﺋﻪ روﺷﻬﺎی درﻣﺎﻧﯽ ﺑﺮای اﺧﺘﻼﻻت دوران ﮐﻮدﮐﯽ و ﻧﻮﺟﻮاﻧﯽ ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﻣﺪه اﺳﺖ. ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﺧﺘﻼﻻت ﮐﻮدﮐﺎن اﯾﻦ ﺳﻮال را ﻣﻄﺮح ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ›› ﭼﻨﺪ ﻧﻮع اﺧﺘﻼل وﺟﻮد دارد ‹‹ ؟
ﺳﻮال اﺳﺎﺳﯽ در ﻫﻤﻪ ﮔﯿﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ ﺗﻌﺪاد از ﮐﻮدﮐﺎن در ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮐﻠﯽ دﭼﺎر اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻻت ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ﻫﻤﻪ ﮔﯿﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﺎ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻋﻠﻞ ﯾﺎ ﻋﻮاﻣﻞ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﻧﺘﺸﺎر اﺧﺘﻼﻻت در ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻧﯿﺰ ﺳﺮو ﮐﺎر دارد اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ﻃﯿﻔﯽ وﺳﯿﻌﯽ از ﻣﺸﮑﻼت ﮐﻮدﮐﯽ را از رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮاﻧﻪ و ﺗﮑﺎﻧﺸﯽ ﺗﺎ رﻓﺘﺎرﻫﺎی اﻓﺴﺮده ﮔﻮﻧﻪ و ﮔﻮﺷﻪ ﮔﯿﺮی در ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد .
14
ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﺎﻫﯿﺖ رﻓﺘﺎرﻫﺎﯾﺸﺎن اﺣﺘﯿﺎﺟﺎت رواﻧﯽ ، ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ و آﻣﻮزﺷﯽ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﻮدﮐﺎن دارﻧﺪ . ﻟﺬا ﺑﺮای آﻣﻮزش ، ﺗﺮﺑﯿﺖ و ﺗﺮﻣﯿﻢ رﻓﺘﺎرﻫﺎی آﻧﺎن ﻻزم اﺳﺖ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻻت ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻧﻮاع و دﺷﻮارﯾﻬﺎی رﻓﺘﺎری آﻧﺎن ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﻮد (ﻋﯿﺴﯽ زاده ، .(1386
درﺑﺎره ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ، اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮﻫﺎ و ﺑﺤﺜﻬﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و ﻓﺮاواﻧﯽ وﺟﻮد دارد اﺷﮑﺎﻻت ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻋﻠﻞ زﯾﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ :
– 1 ﻋﻠﻞ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ زﯾﺮﺑﻨﺎی ﻣﺸﮑﻼت رﻓﺘﺎری ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﺑﺎﺷﺪ و درﻣﻘﺎﺑﻞ اﻧﻮاع ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﺸﮑﻼت رﻓﺘﺎری ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ از ﻋﻠﻞ ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ ﺣﺎﺻﻞ آﻣﺪه ﺑﺎﺷﺪ .
– 2 ﻓﺮاواﻧﯽ و ﺗﻨﻮع رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎراﻧﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﮔﺴﺘﺮده اﺳﺖ .
– 3 ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺷﺮوع اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎ و ﮐﯿﻔﯿﺖ رﺷﺪ و ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ آﻧﺎن ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ . – 4 ﻣﯿﺰان و درﺟﻪ رﺷﺪ آﻧﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ .
– 5 ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﭘﺎﺳﺦ دﻫﯽ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ رﻓﺘﺎرﻫﺎ ﺑﺎ روﺷﻬﺎی درﻣﺎﻧﯽ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ (ﺳﯿﻒ ﻧﺮاﻗﯽ و ﻧﺎدری ، . (1380
آﻣﺎرﻫﺎی اﭘﯿﺪﻣﯿﻮﻟﻮژﯾﮏ ﻧﺸﺎن داده اﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ 14 ﺗﺎ 20 درﺻﺪ ﻫﻤﻪ ﮐﻮدﮐﺎن از ﺑﺪو ﺗﻮﻟﺪ ﺗﺎ 18 ﺳﺎﻟﮕﯽ اﻧﻮاﻋﯽ از اﺧﺘﻼﻻت رواﻧﯽ را داﺷﺘﻪ و ﺣﺪود 3 ﺗﺎ 5 درﺻﺪ اﯾﻦ ﮔﺮوه دارای اﺧﺘﻼﻻت ﺷﺪﯾﺪ رواﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﯾﻦ ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﺸﮑﻼت ﻣﻬﻤﯽ در ﺳﺎزﮔﺎری ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻧﺎرﺳﺎﯾﯽ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ – ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ و رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ زﻧﺪﮔﯽ دارﻧﺪ ، در ﻫﺮ ﺻﻮرت ﮐﻤﺘﺮ از 1/5 درﺻﺪ ﮐﻮدﮐﺎن ﻧﯿﺎز ﺑﻪ درﻣﺎن دارﻧﺪ . ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺗﺎﺳﻒ و ﺗﻌﺠﺐ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ در ﮐﺸﻮر ﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن و ﭘﯿﭽﯿﺪه ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪی ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ . اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺧﺘﻼﻻت ﻋﺎﻃﻔﯽ – رﻓﺘﺎری ، ﺑﻪ وﯾﮋه وﺿﻌﯿﺖ ﻧﺎﻣﺘﻌﺎدل و ﺗﺤﻮل زﻧﺪﮔﯽ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ درﯾﮑﯽ دو دﻫﻪ اﺧﯿﺮ ﮐﺸﻮر ﻣﺎ ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ زﻣﺎن دﯾﮕﺮی ﮔﺮﯾﺒﺎﻧﮕﯿﺮ ﮔﺮوﻫﻬﺎی وﺳﯿﻌﯽ از ﮐﻮدﮐﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ (ﻋﯿﺴﯽ زاده ، .(1386
ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎﻧﯽ ﻫﺎی ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ، ﮐﻤﺒﻮدﻫﺎی آﻣﻮزﺷﯽ ، ﭘﺮورﺷﯽ و ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ ، ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎ ﺷﺪن ﮔﺮوﻫﻬﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﺸﺎرﻫﺎی ﻧﺎﺷﯽ از آن ، رﺷﺪ ﻧﺎﻣﻌﻘﻮل ﺟﻤﻌﯿﺖ ، ﻣﻬﺎﺟﺮﺗﻬﺎی ﺑﯽ روﯾﻪ و آوارﮔﯽ ، ﻓﻘﺮ و اﻋﺘﯿﺎد ﮔﺴﺘﺮده دل آزردﮔﯽ و اﻓﺴﺮدﮔﯽ و ﭘﺮﺧﺎﺷﺠﻮﯾﯽ و ﺷﮑﻮه ﮔﺮاﯾﯿﻬﺎی ﺣﺎﺻﻞ از ﻏﯿﺒﺖ و ﻓﻘﺪان ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ در ﺑﺴﯿﺎری از ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺎآﮔﺎﻫﯽ ﻫﺎی دﯾﺮﭘﺎی واﻟﺪﯾﻦ ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ ﺑﺎ ﻓﺸﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺟﺪﯾﺪ و ﻧﺎآﺷﻨﺎ و ﭘﯿﭽﯿﺪه ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ و ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﺮ رواﻧﻬﺎی ﺣﺴﺎس و ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ ﺧﺮدﺳﺎﻻن وارد ﻣﯽ آورد . و ﺑﺴﯿﺎری ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮ ﺳﺒﺐ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اﺧﺘﻼﻻت ﻋﺎﻃﻔﯽ و رﻓﺘﺎری ﮐﻮدﮐﺎن وﺳﻌﺖ ﺑﯽ ﺳﺎﺑﻘﻪ ای ﺑﯿﺎﺑﺪ ( اﺳﺘﺎرت ، ﻟﻮرﯾﺎ،1998 1 ﻧﻘﻞ از ﻋﯿﺴﯽ زاده ، .(1386
درﭼﻨﯿﻦ وﺿﻌﯿﺘﯽ ﺟﺎ دارد ﮐﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ و رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ ﮐﻮدک ﻫﺮ ﭼﻪ ﻧﯿﺮو و داﻧﺶ و ﺗﺠﺮﺑﻪ در ﺗﻮان و ﻫﺮ ﭼﻪ ﺷﻮر وﺷﻮق و دﻟﺴﻮزی در ﺟﺎن دارﻧﺪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﯿﺮﻧﺪ و ﺑﺮ اﯾﻦ دﺷﻤﻦ ﻣﻬﻠﮏ دروﻧﯽ ﺑﺸﻮرﻧﺪ و ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ
1 -Stuart and Luria
15
اﺧﺘﻼﻟﻬﺎی ﺟﺎﻧﮑﺎه ﻋﺎﻃﻔﯽ را از دﻟﻬﺎی آﺳﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮ ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﻌﺼﻮم و دوﺳﺖ داﺷﺘﻨﯽ ﺑﯿﺮون ﮐﻨﻨﺪ و رﺷﺪ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﺳﺎﻟﻢ و ﻣﺘﻌﺎدل آﻧﺎن را اﻣﮑﺎن ﭘﺬﯾﺮ ﺳﺎزﻧﺪ .
ﻧﯿﺎزھﺎی ﮐﻮدک
ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﮐﻮدک ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از اول؛ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻣﺤﺒﺖ و اﻣﻨﯿﺖ ﻋﺎﻃﻔﯽ. دوم؛ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ و ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن. ﺳﻮم؛ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﺗﺸﻮﯾﻖ و آﮔﺎﻫﯽ ﯾﺎﻓﺘﻦ دﯾﮕﺮان از اﻧﺠﺎم ﮐﺎرﻫﺎی ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﻪ ﮐﻮدک اﻧﺠﺎم ﻣﯽ دﻫﺪ. ﭼﻬﺎرم؛ ﻧﯿﺎز ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮل ﺑﻮدن و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ داﺷﺘﻦ اﺳﺖ.
ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻃﺮد ﺷﺪن ﮐﻮدک و ﮐﻤﺒﻮد ﻣﺤﺒﺖ ﺑﺮای ﮐﻮدک ﻣﻀﺮ اﺳﺖ، ﻣﺤﺒﺖ ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﺑﻪ ﮐﻮدک ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ واﺑﺴﺘﮕﯽ اﯾﺠﺎد ﺷﻮد ﺑﺎﻋﺚ ﮐﺎﻫﺶ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﻧﻔﺲ، ازدﯾﺎد اﺿﻄﺮاب و آﺳﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮی ﮐﻮدک ﻣﯽ ﺷﻮد. اﯾﻦ ﺑﺎﻋﺚ واﺑﺴﺘﮕﯽ ﮐﻮدک ﺑﻪ ﻣﺎدر ﻣﯿﺸﻮد و ﺗﻔﺎوت آن ﺑﺎ دﻟﺒﺴﺘﮕﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﻣﻨﯿﺖ ﮐﻮدک اﺳﺖ در وﺟﻮد ﺗﺮس و ﻫﺮاس در واﺑﺴﺘﮕﯽ اﺳﺖ. ﭘﺲ واﺑﺴﺘﮕﯽ در ﺣﻘﯿﻘﺖ دﻟﺒﺴﺘﮕﯽ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﺮس و اﺿﻄﺮاب ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. در ﻫﺮ دﻟﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﺒﯿﻌﯽ ﻗﺪری واﺑﺴﺘﮕﯽ وﺟﻮد دارد. وﻟﯽ در واﺑﺴﺘﮕﯽ، دﻟﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی واﻗﻌﯽ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ (ﺑﺎﻟﺒﯽ، )(1967ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺣﻤﺪﯾﻪ و ﺷﻬﯿﺪی، .(1387
ﻫﯿﺴﺘﺮﯾﺎﯾﯽ ﻣﺎدر ﺑﺎ اﻟﮕﻮﻫﺎی رﻓﺘﺎر ﺿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ. ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﮐﻮدﮐﺎن ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی دوران ﮐﻮدﮐﯽ واﻟﺪﯾﻦ ارﺗﺒﺎط دارد. ارﺗﺒﺎط اﻓﺴﺮدﮔﯽ ﻣﺎدر ﺑﺎ ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی ﮐﻮدک ﻧﯿﺰ ﭘﯿﭽﯿﺪه اﺳﺖ و در ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ. در ﺑﻌﻀﯽ ﮔﺰارش ﻫﺎ ﻧﯿﺰ اﺛﺮات وراﺛﺘﯽ در ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی و رﻓﺘﺎر ﺿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﻮدﮐﺎن و ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺿﻌﯿﻔﯽ ﮔﺰارش ﺷﺪه اﺳﺖ. اﻣﺎ در ﮐﻞ واﻟﺪﯾﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻨﻔﯽ، رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮاﻧﻪ و ﺑﯽ اﻋﺘﻨﺎﯾﯽ ﮐﻮدک را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﯾﻨﺪه ای ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ (ﻣﺎش و ای ﺑﺎر ﮐﻠﯽ (ﺟﻠﺪ اول)- ﺗﺮﺟﻤﻪ ؛ ﺗﻮزﻧﺪه ﺟﺎﻧﯽ و ﺗﻮﮐﻠﯽ زاده، .(1383
ﺑﺪ رﻓﺘﺎری در دوران ﮐﻮدﮐﯽ اﻏﻠﺐ در ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺎﯾﯽ ﭼﻨﺪ ﻣﺸﮑﻠﯽ اﺗﻔﺎق ﻣﯽ اﻓﻨﺪ ﮐﻪ در آن ﻫﺎ ﻓﻘﺮ و ﺗﻨﮕﺪﺳﺘﯽ، آﺳﯿﺐ ﺷﻨﺎﺳﯽ واﻟﺪﯾﻦ و اﺧﺘﻼل ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﺎﺛﯿﺮ زﯾﺎدی در رﺷﺪ ﮐﻮدک ﻣﯽ ﮔﺬارد (ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻠﯽ ﭘﮋوﻫﺶ، (1993 (ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از؛ ﻣﺎش و ای ﺑﺎر ﮐﻠﯽ (ﺟﻠﺪ دوم)- ﺗﺮﺟﻤﻪ؛ ﺗﻮزﻧﺪه ﺟﺎﻧﯽ و ﺗﻮﮐﻠﯽ زاده، .(1383
١ – ﺗﻌﺮﯾﻒ اﺧﺘﻼل رﻓﺘﺎری
16
ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻋﻤﻠﮑﺮدﻫﺎی ﻣﺨﺘﻞ ﮐﺎر آﺳﺎﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺮا اﻟﮕﻮﻫﺎی رﻓﺘﺎری دارای اﻧﻮاع ﻧﺎ ﻣﺤﺪودی ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺎﻣﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ دارﻧﺪ ، ﻧﻈﯿﺮ : اﺧﺘﻼل رﻓﺘﺎری ، ﺑﺪﮐﺎری رﻓﺘﺎر،ﻣﺸﮑﻼت رﻓﺘﺎری ، ﻣﺸﮑﻼت رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ ، رﻓﺘﺎرﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر ، رﻓﺘﺎر ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎراﻧﻪ ، اﺧﺘﻼﻻت ، ﻧﻘﺎﺋﺺ و آﺳﯿﺐ ﺷﻨﺎﺳﯽ رواﻧﯽ.
رﻓﺘﺎر ﻣﺸﮑﻞ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﻓﺘﺎر ›› ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر‹‹ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ، ›› ﻧﺎ ‹‹ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ›› دور‹‹ ﯾﺎ ›› از ‹‹ و ›› ﻫﻨﺠﺎر ‹‹ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﯾﺎ اﺳﺘﺎﻧﺪارد . ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ›› ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر‹‹ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﯿﺰان اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﻨﺤﺮف ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ( ﻧﻠﺴﻮن 1 و اﯾﺰراﺋﯿﻞ2 ، 2000 ، ﺻﻔﺤﻪ 1و.(2
از ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮی ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﺑﻬﻨﺠﺎری و ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎری ﻧﮕﺮﯾﺴﺘﻪ ﺷﻮد ، ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽ ﮔﺮدد ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺴﺒﯽ اﺳﺖ . اﻧﺤﺮاف از ﯾﮏ ﻫﻨﺠﺎر ، ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ آﻧﻘﺪر ﻧﺎﭼﯿﺰ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻫﯿﭻ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻧﺸﻮد ﯾﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ اﻧﺪازه ی زﯾﺎد ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺮدﯾﺪی درﺑﺎره ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎری آن ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ . ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر و ﺑﻬﻨﺠﺎردو اﺻﻄﻼح ﺟﺪاﺋﯽ ﻧﺎﭘﺬﯾﺮﻧﺪ و ﻫﺮ ﯾﮏ از آﻧﻬﺎ را ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ دﯾﮕﺮی ﻧﻤﯽ ﺗﻮان ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮد (دادﺳﺘﺎن، .(1385
در ﻣﻮرد ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺸﮑﻼت رﻓﺘﺎری ، اﺗﻔﺎق ﻧﻈﺮ در ﻣﯿﺎن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ وﺟﻮد ﻧﺪارد ، و ﯾﮏ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺸﺨﺺ و ﻣﺤﺪود ﺑﺮای آن ﻣﻮﺟﻮد ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ . اﻣﺎ اﻏﻠﺐ ﺗﻌﺎرﯾﻒ روی اﻧﻄﺒﺎق رﻓﺘﺎر ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﮐﺮده و ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ رﻓﺘﺎری ﺑﺎ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻄﺒﯿﻖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ، آن رﻓﺘﺎر ﺑﻬﻨﺠﺎر ﺗﻠﻘﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ ؛ ﮐﺮاﺳﻨﺮ3 ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ رﻓﺘﺎری ﻏﯿﺮ ﻋﺎدی ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺳﻪ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﺪاﺧﻪ ﮔﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮔﺮدﻧﺪ .
اﻟﻒ ) : ﺧﻮد رﻓﺘﺎر
È ) : ﻣﺤﺘﻮای اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آن
Ì ) : ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﻨﺪه ای ﮐﻪ در آن وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﻧﯿﺮو ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ رﻓﺘﺎر ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ .
ﻫﯿﭻ رﻓﺘﺎری ﺑﻪ ﺧﻮدی ﺧﻮد ﻏﯿﺮ ﻋﺎدی ﻧﻤﯽ ﺑﺎﺷﺪ ، زﯾﺮا ﻓﺮدی ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﺎرﻫﺎﺋﯽ از ﻗﺒﯿﻞ داﺷﺘﻦ ﺗﻮﻫﻤﺎت ﮐﻼﻣﯽ ، ﮔﺎز ﮔﺮﻓﺘﻦ ، اﻣﺘﻨﺎع از ﻏﺬا ﺧﻮردن و …. را اﻧﺠﺎم دﻫﺪ . ﯾﺎ اﯾﻦ اﻣﮑﺎن وﺟﻮد دارد ﮐﻪ درﻣﻮﻗﻌﯿﺘﻬﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﺮدی ﺧﺸﻢ و ﻋﺼﺒﺎﻧﯿﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﺮ ﮐﺲ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ، ﻟﺬا ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺳﻪ ﻋﻤﻞ ﯾﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮان ﺗﻤﺎﯾﺰ ﻣﯿﺎن رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻋﺎدی و ﻏﯿﺮ ﻋﺎدی را ﻣﺸﺨﺺ و ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻤﻮد ( راس ، 1974 ، ﺻﻔﺤﻪ 157 – 149 ﻧﻘﻞ از ﺧﺎﻧﺠﺎﻧﯽ ، .(1378
اﻧﺠﻤﻦ رواﻧﭙﺰﺷﮑﯽ اﻣﺮﯾﮑﺎ ( ( 1994 ﯾﮏ اﺧﺘﻼل را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻨﺪرم ﯾﺎ اﻟﮕﻮی رﻓﺘﺎری ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ ﺷﺨﺺ ﯾﺎ اﻓﺰاﯾﺶ رﯾﺴﮏ ﻣﺮگ ، درد، ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ،ﯾﺎ از دﺳﺖ دادن آزادی ﻣﯽ ﺷﻮد ( ﻧﻠﺴﻮن و اﯾﺰراﺋﯿﻞ ، 2000 ،ﺻﻔﺤﻪ 1و.( 2
ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮات اراﺋﻪ ﺷﺪه ، در ارزﯾﺎﺑﯽ رﻓﺘﺎر ﺑﻬﻨﺠﺎر از ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر ﻣﻼﮐﻬﺎﺋﯽ ﺑﯿﺎن ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﻼﺻﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽ ﺷﻮد :

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

-Nelson , R.W. -Israel , A.C -Kerasner
1
2
3
17
– 1- 1 ﻣﻼک آﻣﺎری: اﯾﻦ ﻣﻼک ﺑﺮ اﺳﺎس اﺻﻞ رﯾﺎﺿﯽ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﯾﻦ روش آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮﯾﺖ اﻓﺮاد ﻋﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺷﻤﺮده ﻣﯽ ﺷﻮد و آﻧﭽﻪ در دو ﻗﻄﺐ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر ﻗﻠﻤﺪاد ﻣﯽ ﮔﺮدد . ›› رﻓﺘﺎر ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر رﻓﺘﺎری اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ آﻣﺎری ﮐﻢ ﺑﺴﺎﻣﺪ 1 اﺳﺖ و ﯾﺎ از ﻫﻨﺠﺎر اﻧﺤﺮاف دارد) ‹‹ ﻫﯿﻠﮕﺎرد ، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺮاﻫﻨﯽ و دﯾﮕﺮان ، . (1385
– 1- 2 ﻣﻼک ﻫﻨﺠﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ : در اﯾﻦ ﻣﻼک ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی وﯾﮋه ﯾﺎ ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺮای رﻓﺘﺎرﻫﺎی اﻓﺮاد ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ رﻓﺘﺎر ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر ﺑﺎز ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﻣﻌﯿﺎر، ﻣﻼﮐﻬﺎ ﺑﺮای ﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﻨﺒﻪ اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﺮده و ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎری از ﺟﺎﻣﻌﻪ ای ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ای دﯾﮕﺮ و از زﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ زﻣﺎن دﯾﮕﺮ ﻓﺮق ﻣﯽ ﮐﻨﺪ .
-1- 3ﻣﻼک ﻏﯿﺮ اﻧﻄﺒﺎﻗﯽ ﺑﻮدن رﻓﺘﺎر : اﯾﻦ ﻣﻼک ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ، آﻧﻬﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﺟﺎی آﻧﮑﻪ رﻓﺘﺎر ﻧﺎﺑﻬﻨﺠﺎر ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﻣﻼک اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﯾﺎ آﻣﺎری ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮔﺮدد ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺗﺎﺛﯿﺮ رﻓﺘﺎر در ﺑﻬﺰﯾﺴﺘﯽ ﻓﺮد ﯾﺎ ﮔﺮوه ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﮔﺮدد . ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﻣﻼک ، رﻓﺘﺎری ﻏﯿﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ( ﻏﯿﺮ اﻧﻄﺒﺎﻗﯽ ( 2 ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎی زﯾﺎﻧﺒﺎری ﺑﺮای ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻓﺮد ﺑﻪ دﻧﺒﺎل داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ .
– 1- 4 ﻣﻼک ﭘﺮﯾﺸﺎﻧﯽ ﺷﺨﺺ : اﯾﻦ ﻣﻼک ﺑﻪ اﺣﺴﺎس ﻓﺮد ﺑﯿﻤﺎر از ﺧﻮد ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﺎﮐﯿﺪ دارد ﺗﺎ ﺑﺮ رﻓﺘﺎر وی . ﺑﻪ ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮ ›› از زاوﯾﻪ ﻓﺎﻋﻠﯽ ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻋﯿﻨﯽ ، ﯾﮏ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺎراﺣﺖ ، ﯾﮏ رﻧﺞ رواﻧﯽ ﻣﺒﻬﻢ ﯾﺎ ﻣﺸﺨﺺ و ﯾﺎ ﯾﮏ ﺣﺎﻟﺖ دﻟﻬﺮه ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪی ﻣﺒﯿﻦ وﺟﻮد روﺷﻦ ﻧﮕﺮی ﻧﺴﺒﯽ ﻓﺮد درﺑﺎره ﺑﯿﻤﺎری ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ، ﺑﺮ ﺑﯿﻤﺎر ﻣﺴﺘﻮﻟﯽ اﺳﺖ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽ ﮔﺮدد ( دادﺳﺘﺎن و ﻣﻨﺼﻮر ، . (1385
– 1- 5 ﻣﻼک ﺑﺎﻟﯿﻨﯽ : اﯾﻦ ﻣﻌﯿﺎر اﺳﺎس ﮐﺎر ﺗﺸﺨﯿﺺ اﺧﺘﻼل رواﻧﯽ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ رواﻧﭙﺰﺷﮑﺎن ﮐﻪ اﺳﺎس ﻋﻼﺋﻢ و ﺗﺸﺨﯿﺼﺸﺎن ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻼک ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ را روﺷﻦ ﻣﯽ ﺳﺎزد و ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻋﻼﺋﻢ و ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ ﻓﺮد ﺳﺎﻟﻢ را از ﻏﯿﺮ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ . ›› اﺳﺎس اﯾﻦ ﻣﻼک ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ روش ﺑﺎﻟﯿﻨﯽ در ﻣﻮرد ﺑﯿﻤﺎرﯾﻬﺎی ارﮔﺎﻧﯿﮑﯽ اﺳﺖ . رواﻧﺸﻨﺎﺳﺎن ﺑﺎﻟﯿﻨﯽ و رواﻧﭙﺰﺷﮑﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺘﮑﯽ ﺑﺮ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻋﻤﻠﯽ اﺧﺘﻼل رواﻧﯽ ﭼﻮن اﺿﻄﺮاب ، ﺗﺮس ، اﻓﺴﺮدﮔﯽ و … ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ) ‹‹ ﻧﻮاﺑﯽ ﻧﮋاد ، . (1380
اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ﮐﻮدﮐﺎن
ﺗﺎ ﺳﺎل 1997 اﺻﻄﻼح »ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﺟﺪی ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ«3 درﻗﻮاﻧﯿﻦ آﻣﻮزش وﯾﮋه ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺖ، در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ اﺻﻄﻼح »اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری« ﺗﻮﺳﻂ »ﻣﺠﻤﻊ ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری«4 ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و از اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﺸﮑﻼت ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ، ﺑﺮ ﺳﺎﯾﺮ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺑﺮﺗﺮی دارد. اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮان ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﯿﺮی اﺻﻄﻼح »اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری5« ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮ از اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ. زﯾﺮا ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﻮدﮐﺎن
1 -Ross,A. 2 -Maladaptive 3 Seriously emotionally disturbed
4 Council for children with behavioral disorder 5 Emotional- behavioral disorders
18
ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ،ﮔﺮوﻫﯽ ﺑﻪ اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ و دﺳﺘﻪ ای دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻫﺮ دو ﻣﺒﺘﻼ ﺑﺎﺷﻨﺪ (ﻓﻮرﻧﺲ و ﻧﯿﺘﺰر1،
1992؛ ﮐﺎﻓﻤﻦ، .(1997
ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﯾﺎﻓﺘﻦ اﺻﻄﻼح ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮای ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﻮدﮐﺎن و ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﺑﺎ اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری ﻣﺸﮑﻞ اﺳﺖ ، اراﺋﻪ ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﻧﯿﺰ دﺷﻮار اﺳﺖ. اﻏﻠﺐ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮان و ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺧﻮد ﺗﻌﺎرﯾﻔﯽ اراﺋﻪ داده اﻧﺪ (ﻓﻮرﻧﺲ و ﮐﺎواﻟﯽ2، .(1997
ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ اراﺋﻪ ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ ﺟﺎﻣﻊ از اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻻت را دﺷﻮارﺗﺮ ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ، ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از؛ ﻓﻘﺪان ﺗﻌﺎرﯾﻒ دﻗﯿﻖ از ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ
æ رﻓﺘﺎر ﺑﻬﻨﺠﺎر3، ﺗﻔﺎوت ﺑﯿﻦ اﻟﮕﻮﻫﺎی ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ4، ﻣﺸﮑﻞ ﺑﻮدن اﻧﺪازه ﮔﯿﺮی ﻫﯿﺠﺎن ﻫﺎ و رﻓﺘﺎرﻫﺎ، راﺑﻄﻪ ﺑﯿﻦ اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ
æ رﻓﺘﺎری و ﺳﺎﯾﺮ ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﻫﺎ، وﺟﻮد اﺧﺘﻼﻻت ﺑﯿﻦ ﻣﺘﺨﺼﺼﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ اﻧﺪرﮐﺎر ﺗﺸﺨﯿﺺ و اراﺋﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻪ ﮐﻮدﮐﺎن و
ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن اﻧﺪ (ﻫﺎﻻن و ﮐﺎﻓﻤﻦ5، (2003 ﻋﻠﯿﺮﻏﻢ اﯾﻦ ﮐﻪ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده ﺷﺪه در ﻣﻮرد اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری از ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻈﺮ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻧﺴﺒﯽ ﺑﺮ ﺑﻌﻀﯽ از
ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎ ، در ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﺘﻔﺎوﺗﻨﺪ، ﻧﮑﺎت ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ ﺑﯿﻦ آﻧﺎن وﺟﻮد دارد. ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﻮارد زﯾﺮ ﺗﻮاﻓﻖ ﻧﺴﺒﯽ دارﻧﺪ: -1 اﯾﻦ رﻓﺘﺎرﻫﺎ اﻓﺮاﻃﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ. رﻓﺘﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎ ﺗﻔﺎوت اﻧﺪﮐﯽ دارﻧﺪ، اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻻت ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﯽ
ﺷﻮﻧﺪ.
-2 اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ و رﻓﺘﺎری، ﻣﺰﻣﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺮﻃﺮف ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ.
-3 اﯾﻦ رﻓﺘﺎرﻫﺎ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻧﺎﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﺑﺎ اﻧﺘﻈﺎارت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ- ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺮار ﻧﻤﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ.
در ﻣﺘﻦ IDEA6 (از ﻗﻮاﻧﯿﻦ دوﻟﺖ ﻓﺪرال آﻣﺮﯾﮑﺎ) ،اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ:
-1» ﻣﻨﻈﻮر از اﯾﻦ اﺻﻄﻼح ،وﺟﻮد ﺷﺮاﯾﻄﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ واﺟﺪ ﯾﮏ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد از وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﭘﯽ ﻣﯽ آﯾﻨﺪ ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻣﺪت و ﺑﺎ ﺷﺪت ﻇﻬﻮر ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺮ ﮐﺎرﮐﺮد ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ﻓﺮد ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﻨﻔﯽ ﺑﮕﺬارﻧﺪ. اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از:
اﻟﻒ) ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﯾﺎدﮔﯿﺮی ﮐﻪ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻫﻮﺷﯽ، ﺣﺴﯽ ﯾﺎ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﻧﺎﺷﯽ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد. ب) ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ در اﯾﺠﺎد رواﺑﻂ رﺿﺎﯾﺖ ﺑﺨﺶ ﺑﺎ ﻣﻌﻠﻤﺎن و ﻫﻤﺴﺎﻻن.
پ) وﺟﻮد اﻧﻮاع رﻓﺘﺎرﻫﺎ و اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﺎدی زﻧﺪﮔﯽ ت) ﺣﺎﻻت اﻧﺪوه و اﻓﺴﺮدﮔﯽ داﺋﻢ.
ث) ﻧﺸﺎن دادن ﻋﻼﺋﻤﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺗﺮس ﯾﺎ ﻋﻼﺋﻢ ﺑﺪﻧﯽ در ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺷﺨﺼﯽ و ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ.
1 Forness & knitzer 2 Forness & kavale 3 Normal behavior 4 Conceptual models 5 Hallahan & kauffman
6 Individuals with disabilities education act
19
-2 ﮐﻮدﮐﺎن اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯿﮏ1 و اوﺗﯿﺴﺘﯿﮏ2 را ﻣﯽ ﺗﻮان در ﭼﻬﺎرﭼﻮب اﯾﻦ اﺻﻄﻼح ﻗﺮار داد، وﻟﯽ اﯾﻦ اﺻﻄﻼح ﺷﺎﻣﻞ ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎری ﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ دارﻧﺪ، ﻧﻤﯽ ﺷﻮد، ﻣﮕﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ.«
ﺑﺨﺶ اول ﺗﻌﺮﯾﻒ دوﻟﺖ ﻓﺪرال، ﺑﺮاﺳﺎس ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺑﻮور(1982) 3 ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﻮور (1982) و ﮐﺎﻓﻤﻦ (1982) اﺷﺎره ﮐﺮده اﻧﺪ ،اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮدن و ﮐﻢ ﮐﺮدن ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد ﺿﺮورﺗﯽ ﻧﺪارد. ﻋﻘﻞ ﺳﻠﯿﻢ ﺣﮑﻢ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﺮاﺳﺎس ﭘﻨﺞ ﻣﻌﯿﺎر ﺑﻮور، ﺑﺮای اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ ،ﮐﻮدﮐﺎن اوﺗﯿﺴﺘﯿﮏ، ﮐﻮدﮐﺎن اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯿﮏ و ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎری ﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻧﯿﺰ در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮔﻨﺠﺎﻧﯿﺪه ﺷﻮﻧﺪ (ﺷﮑﻮﻫﯽ ﯾﮑﺘﺎ و ﭘﺮﻧﺪ، .(1384
ﻣﺠﻤﻊ ﮐﻮدﮐﺎن اﺳﺘﺜﻨﺎﯾﯽ4 ﻧﯿﺰ در ﻣﻮرد اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ اراﺋﻪ داده اﺳﺖ:
»اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻄﯽ اﺷﺎره دارد ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ و رﻓﺘﺎری ﻓﺮد در ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﺎ ﻫﻨﺠﺎرﯾﻬﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، ﺳﻨﯽ و ﻗﻮﻣﯽ ﺗﻔﺎوت داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﺑﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ﻓﺮد، ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﺧﻮد، رواﺑﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﺳﺎزﮔﺎری ﻓﺮدی، رﻓﺘﺎر در ﮐﻼس و ﺳﺎزﮔﺎری در ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎر ﻧﯿﺰ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﻨﻔﯽ ﮔﺬارد. اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺎﺳﺦ ﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﮐﻮدک ﯾﺎ ﻧﻮﺟﻮان ﺑﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻨﺶ زای ﻣﺤﯿﻄﯽ ﻧﻤﯽ ﺷﻮﻧﺪ. اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری ﺑﺮاﺳﺎس داده ﻫﺎﯾﯽ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ، در ﻣﻮرد ﮐﺎرﮐﺮد ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ ﯾﺎ رﻓﺘﺎری ﻓﺮد ﮔﺮدآوری ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ. اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻻت ﺑﺎﯾﺪ دﺳﺖ ﮐﻢ در دو ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻣﺘﻔﺎوت ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از آن ﻫﺎ ﻣﺪرﺳﻪ اﺳﺖ، ﺗﻈﺎﻫﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ. اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻢ زﻣﺎن ﺑﺎ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻌﻠﻮﻟﯿﺖ ﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ. اﯾﻦ اﺧﺘﻼﻻت ﺷﺎﻣﻞ ﮐﻮدﮐﺎن ﯾﺎ ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ ، اﺧﺘﻼﻻت ﻋﺎﻃﻔﯽ ﯾﺎ اﺧﺘﻼﻻت ﺳﻠﻮک، ﻧﻘﺺ ﺗﻮﺟﻪ و ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎری ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﮔﺮدد (ﻣﺠﻤﻊ ﮐﻮدﮐﺎن اﺳﺘﺜﻨﺎﯾﯽ، 1991؛ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺷﮑﻮﻫﯽ ﯾﮑﺘﺎ و ﭘﺮوﻧﺪ).
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻓﻮق ﻣﺰﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ IDEA دارد . ازﺟﻤﻠﻪ:
اﻟﻒ) درﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪه آﺳﯿﺐ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رﻓﺘﺎر اﻧﻄﺒﺎﻗﯽ ﮐﻪ در رﻓﺘﺎرﻫﺎ و ﻫﯿﺠﺎن ﻫﺎ ﻧﺸﺎن داده ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﯽ ﮔﺮدد.
ب) ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎی ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻗﻮﻣﯽ در ارزﯾﺎﺑﯽ ﻓﺮد.
پ) ﺗﻼش ﺑﺮای ﺗﻐﯿﯿﺮ رﻓﺘﺎر ﮐﻮدک و ﻧﻮﺟﻮان ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﮐﻪ او را در ﮔﺮوه اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ ﺟﺎی دﻫﻨﺪ.
ت) اﻓﺮاد ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را ﻧﯿﺰ درﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد (ﻫﺎردﻣﻦ، درو و واﯾﮕﺎن(5، .«1999
ﺗﻌﺮﯾﻔﯽ دﯾﮕﺮ از »اﺧﺘﻼﻻ ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری« ﮐﻪ ﺑﺮ اﺋﺘﻼف آﻣﻮزش وﯾﮋه و ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ ﻣﺒﺘﻨﯽ اﺳﺖ ، ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از: -1 ﻣﻨﻈﻮر از اﺧﺘﻼل ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری، ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﻓﺮد در اراﺋﻪ ﭘﺎﺳﺦ ﻫﺎی ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ و رﻓﺘﺎری ﻣﻨﺎﺳﺐ در ﻣﺪرﺳﻪ اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ اﯾﻦ رﻓﺘﺎرﻫﺎ از ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎی ﻧﮋادی، ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﺳﻨﯽ ﻓﺎﺻﻠﮥ زﯾﺎدی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻋﻤﻠﮑﺮد آﻣﻮزﺷﯽ ﻓﺮد را ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ. ﻋﻤﻠﮑﺮد آﻣﻮزﺷﯽ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻬﺎرت ﻫﺎی ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ، ﺷﻐﻠﯽ، ﻓﺮدی و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد. اﯾﻦ ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ؛ اﻟﻒ) ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺎﺳﺦ ﻫﺎی ﻣﻮرد اﻧﺘﻈﺎر در ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﺑﺎ وﻗﺎﯾﻊ ﭘﺮ اﺳﺘﺮس ﻣﺤﯿﻄﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮﻗﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ
1 Schizophrenic 2 Autistic 3 Bower
4 Council for exceptional children 5 HARDMAN , DREW & EGAN
20
ﺷﻮﻧﺪ، ﻧﻤﯽ ﮔﺮدد. ب) ﻫﻢ زﻣﺎن در دو ﻣﮑﺎن ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ در آن ﺷﺮﮐﺖ دارد ،ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽ ﺷﻮد. در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﻪ ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﺮود ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﻣﮑﺎن ﻫﺎ ﻣﺪرﺳﻪ ﯾﺎ ﻣﮑﺎن ﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آن اﺳﺖ. پ) ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﻣﺪاﺧﻠﻪ در آﻣﻮزش ﻋﺎدی ﺑﺮﻃﺮف ﻧﻤﯽ ﺷﻮد. ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ، ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﻮدک ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺪاﺧﻠﻪ در آﻣﻮزش ﻋﺎدی ﺑﺮای او ﮐﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ.
-2 اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﺣﻀﻮر ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﻮﻧﺪ.
-3 ﮐﻮدﮐﺎن و ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ اﺳﮑﯿﺰوﻓﺮﻧﯽ، اﺧﺘﻼﻻت ﻋﺎﻃﻔﯽ، اﺿﻄﺮاب و ﺳﺎﯾﺮ اﺧﺘﻼﻻﺗﯽ ﮐﻪ از اﺧﺘﻼﻻت ﺳﻠﻮک ﯾﺎ ﺳﺎزﮔﺎری ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ،در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ اﺧﺘﻼل، ﺑﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮد آﻣﻮزﺷﯽ آﻧﺎن ﺗﺎﺛﯿﺮ ﮔﺬارد در اﯾﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪ (ﻓﻮرﻧﺲ و ﻧﯿﺘﺮز، .(1992
ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻓﻮق از ﺑﺴﯿﺎری ﺟﻬﺎت ﺑﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ دوﻟﺖ ﻓﺪرال ﺑﺮﺗﺮی دارد:
– اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺑﻪ ﮐﺎر رﻓﺘﻪ در آن، ﻣﻮرد ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﮐﻨﻮﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ.
– اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری، اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ و ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ از اﯾﻦ دو را درﺑﺮ ﻣﯿﮕﯿﺮد.
– اﯾﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺪرﺳﻪ ﻣﺤﻮر اﺳﺖ، اﻣﺎ اﺧﺘﻼﻻت ﺧﺎرج از ﻣﺪرﺳﻪ را ﻧﯿﺰ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار داده اﺳﺖ.
– ﺗﻔﺎوت ﻫﺎی ﻧﮋادی و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ.
– درﺑﺮﮔﯿﺮﻧﺪه ﻣﺸﮑﻼت ﺧﻔﯿﻒ و واﮐﻨﺶ ﻫﺎی راﯾﺞ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻫﺎی ﺗﻨﺶ زا ﻧﯿﺴﺖ.
– اﺣﺘﻤﺎل وﺟﻮد ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﻫﺎی ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﻪ در ﮐﻮدﮐﺎن و ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن را ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار داده اﺳﺖ.
– داﻣﻨﻪ وﺳﯿﻌﯽ از اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ و رﻓﺘﺎری را از ﺟﻨﺒﻪ آﻣﻮزش وﯾﮋه و ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ درﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﯿﺮد
(ﺷﮑﻮﻫﯽ ﯾﮑﺘﺎ و ﭘﺮﻧﺪ، .(1384
ﻃﺒﻘﮫ ﺑﻨﺪی اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری ﻛﻮدﻛﺎن
ﮐﻮای و ﭘﯿﺘﺮﺳﻮن (1987) اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری را ﺑﻪ ﺷﺶ دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮده اﻧﺪ:
-1 اﺧﺘﻼﻻت ﺳﻠﻮک: اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ، ﻣﺨﺮب، آزار دﻫﻨﺪه، ﺟﻨﺠﺎل ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ، ﺑﺪ ﺧﻠﻖ و در ﭘﯽ ﺟﻠﺐ ﺗﻮﺟﻪ و ﺧﻮدﻧﻤﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ.
-2 ﭘﺮﺧﺎﺷﮕﺮی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ: ﺳﺮﻗﺖ، وﻓﺎداری ﺑﻪ دوﺳﺘﺎن ﺑﺰﻫﮑﺎر، ﮔﺮﯾﺰ از ﻣﺪرﺳﻪ و زﯾﺮ ﭘﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ارزش ﻫﺎی اﺧﻼﻗﯽ، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻗﺎﻧﻮن از وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ اﺳﺖ.
-3 ﻣﺸﮑﻼت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻮﺟﻪ و ﻧﺎﭘﺨﺘﮕﯽ:1 ﻓﺮاﺧﻨﺎی ﺗﻮﺟﻪ و ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺣﻮاس اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ ﺑﺴﯿﺎر اﻧﺪک اﺳﺖ. آن ﻫﺎ ﺑﺪون ﻓﮑﺮ و ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎی دﯾﮕﺮان ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯿﺪﻫﻨﺪ، ﺗﻮﺟﻪ آن ﻫﺎ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﯽ از ﺗﮑﻠﯿﻔﯽ ﮐﻪ در ﺣﺎل اﻧﺠﺎم آن ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﻨﺤﺮف ﻣﯽ ﺷﻮد. ﺳﺴﺖ، ﺑﯽ ﻋﻼﻗﻪ، ﮐﻨﺪ و ﺗﻨﺒﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ.
1 Immaturity
21
-4 اﺿﻄﺮاب- ﮔﻮﺷﻪ ﮔﯿﺮی: اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﯽ ﺑﺮآﺷﻔﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ،ﺣﺴﺎس اﻧﺪ، اﺣﺴﺎﺳﺎت آن ﻫﺎ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﯽ ﺟﺮﯾﺤﻪ دار ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﺗﺮﺳﻮ، ﻣﻀﻄﺮب، اﻓﺴﺮده و ﻏﻤﮕﯿﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ.
-5 رﻓﺘﺎر روان ﻧﮋﻧﺪی: اﻇﻬﺎر ﻧﻈﺮﻫﺎی دور از ذﻫﻦ، ﺻﺤﺒﺖ ﻫﺎی ﺗﮑﺮاری و ﻧﻤﺎﯾﺶ رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺗﺮﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ اﺳﺖ.
-6 ﺗﺤﺮک ﻣﻔﺮط: اﻓﺮاد ﻣﺒﺘﻼ ﺧﯿﻠﯽ ﮐﻢ اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ، ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺪون ﺟﻨﺐ و ﺟﻮش ﺑﻨﺸﯿﻨﻨﺪ، آراﻣﺶ ﻧﺪارﻧﺪ و ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﭘﺮﺣﺮﻓﻨﺪ.
وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی ﺑﻌﻀﯽ از اﻓﺮاد ﻧﯿﺰ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ ﻃﺒﻘﻪ ﺟﺎی ﮔﯿﺮد. ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﮐﻮدﮐﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﻢ دارای ﻧﻘﺺ ﺗﻮﺟﻪ و ﻫﻢ اﺧﺘﻼل ﺳﻠﻮک ﺑﺎﺷﺪ. در ﻣﻮرد اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری وﻗﻮع ﯾﮏ ﯾﺎ ﭼﻨﺪ ﻣﻮرد از ﻣﻮارد ﻓﻮق ﻗﺎﻋﺪه اﺳﺖ ﻧﻪ اﺳﺘﺜﻨﺎء، ﭼﺮا ﮐﻪ ﺗﻌﺪاد اﻓﺮادی ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮑﯽ از اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری را ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪ، ﺑﺴﯿﺎر اﻧﺪک اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اﻧﻮاع اﺧﺘﻼﻻت ﻫﯿﺠﺎﻧﯽ- رﻓﺘﺎری را ﺑﺎ ﺷﺪت ﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت دارا ﺑﺎﺷﻨﺪ (ﺗﻨﮑﻠﺮ ﺳﻠﯽ و ﻟﻨﺪرام1، .(1997

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید