دانشگاه آزاد اسلامي
واحد خلخال
پايان‌نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد (M.A)
گرايش: پژوهش علوم اجتماعي
عنوان:
بررسي عوامل مؤثر بر عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال
در سال 1392
استاد راهنما:
دکتر مهدي قديمي
نگارش:
مهلا فاطمي
زمستان 1392
معاونت پژوهش و فناوري
فرم منشور اخلاق پژوهش
اينجانب مهلا فاطمي دانشجوي رشته پژوهش علوم اجتماعي تعهد مي‌نمايم که اصول زير را در انجام پايان‌نامه مدنظر قرار داده‌ام.
1ـ اصل حقيقت‌جويي: تلاش در راستاي پي‌جويي حقيقت و وفاداري به آن و دوري از هرگونه پنهان‌سازي حقيقت.
2ـ اصل رعايت حقوق: التزام به رعايت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهيدگان (انسان، حيوان، نبات) و ساير صاحبان حق.
3ـ اصل مالکيت مادي و معنوي: تعهد به رعايت کامل حقوق مادي و معنوي دانشگاه و کليه همکاران پژوهش.
4ـ اصل منافع ملي: تعهد به رعايت مصالح ملي و در نظر داشتن پيشبرد و توسعه کشور در کليه مراحل پژوهش.
5ـ رعايت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانب‌داري غيرعلمي و حفاظت از اموال، تجهيزات و منابع در اختيار.
6ـ اصل رازداري: تعهد به صيانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان‌ها و کشور و کليه افراد و نهادهاي مرتبط با تحقيق.
7ـ اصل احترام: تعهد به رعايت حريم‌ها و حرمت‌ها در انجام تحقيقات و رعايت جانب نقد و خودداري از هرگونه حرمت‌شکني.
8ـ اصل ترويج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتايج تحقيقات و انتقال آن به همکاران علمي و دانشجويان به غير از مواردي که منع قانوني دارد.
9ـ اصل برائت: التزام به برائت‌جويي از هرگونه رفتار غيرحرفه‌اي و اعلام موضع نسبت به کساني که حوزه علم و پژوهش را به شائبه‌هاي غيرعلمي مي‌آلايند.
محل امضاء و تاريخ
دانشگاه آزاد اسلامي
سازمان مركزي
تاريخ: …………………………….
شماره: ………………………….
پيوست: …………………………

بسمه تعالي
تعهدنامه اصالت پايان‌نامه كارشناسي ارشد

اينجانب مهلا فاطمي دانش‌آموخته مقطع كارشناسي ارشد پژوهشگري علوم اجتماعي كه در تاريخ 28/11/1392 از پايان‌نامه خود تحت عنوان: “بررسي عوامل مؤثر بر عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال در سال 1392” مي‌باشد با كسب نمره 18 و بسيار خوب دفاع نموده‌ام بدينوسيله متعهد مي‌شوم:
1ـ اين پايان‌نامه حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي كه از دستاوردهاي علمي‌و پژوهشي ديگران (اعم از پايان‌نامه، كتاب، مقاله و . . .) استفاده نموده‌ام، مطابق ضوابط و رويه‌هاي موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذكر و درج كرده‌ام.
2ـ اين پايان‌نامه قبلاً براي دريافت هيچ مدرك تحصيلي (هم‌سطح، پايين‌تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3ـ چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره‌برداري اعم از چاپ كتاب، ثبت اختراع و . . . از اين پايان‌نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4ـ چنانچه در هر مقطع زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي‌پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرك تحصيلي‌ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.

نام و نام خانوادگي:
تاريخ و امضاء:
تقديم به:
عزيزترين الطاف خداوند
به زيباترين واژه‌ها
پدر و مادر مهربانم
كه سايه‌شان بر سرمان همه مهر است و نثارمان به پايشان همه شرم و ‌. . .
و وجودشان گواهي است بر مهرباني خداوند.
سپاسگذاري
استاد ارجمند جناب آقاي دکتر مهدي قديمي
به پاس نعمت توفيق و اداي وظيفه، بر خود لازم مي‌دانم که صميمانه‌ترين قدرداني‌هاي خويش را نثار شما بنمايم که دلسوزانه مجموعه علم و دانش خويش را در اختيار من گذاشتيد و در تهيه اين پايان‌نامه اگر موفقيتي حاصل گشت قسمت اعظم آن مديون راهنمايي‌هاي بي‌شائبه شما بزرگوار گرانقدر بوده است.
همچنين از استاد داور سرکار خانم دکتر اقباله عزيزخاني که داوري در جلسه دفاع را تقبل نموده و با ديده اغماض به نواقص کار نگريسته‌اند، سپاسگزاري مي‌نمايم.
از تمامي اساتيد محترم گروه و سرکار خانم دکتر محبوبه بابايي نهايت تشکر را دارم.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اوّل: ملاحضات کلي طرح
1ـ1ـ مقدمه2
1ـ2ـ بيان مسأله 2
1ـ3ـ اهميت و ضرورت تحقيق 3
1ـ4ـ سوالات تحقيق 4
1ـ4ـ1ـ سوال کلي پژوهش 4
1ـ4ـ2ـ سوال فرعي پژوهش 4
1ـ5ـ اهداف تحقيق 5
1ـ5ـ1 هدف کلي 5
1ـ5ـ2 اهداف اختصاصي 5
1ـ5ـ3 اهداف کاربردي 5
فصل دوم: مباني نظري و چارچوب طرح
2ـ1ـ مقدمه7
2ـ2ـ تعريف مفاهيم اصلي طرح 7
2ـ2ـ1ـ صنعت 7
2ـ2ـ2ـ شهرک صنعتي 7
2ـ2ـ3ـ شهرک صنعتي از ديدگاه اقتصادي 8
2ـ2ـ4ـ توسعه صنايع 9
2ـ2ـ5ـ مزاياي سرمايه‌گذاري در شهرک‌هاي صنعتي 9
2ـ2ـ6ـ اساسنامه شرکت شهرک‌هاي صنعتي 10
2ـ2ـ6ـ1ـ هدف و موضوع شرکت شهرک‌هاي صنعتي 10
2ـ2ـ7ـ اعتبارات 11
2ـ2ـ8ـ فعاليت صنعتي 11
2ـ2ـ9ـ واحد صنعتي 12
2ـ2ـ10ـ طرح صنعتي 12
2ـ2ـ11ـ جواز صنعتي 12
2ـ2ـ12ـ مجوز صنعتي 12
2ـ2ـ13ـ پروانه صنعتي 12
2ـ2ـ14ـ کارگاه صنعتي 12
2ـ2ـ15ـ واحد (شرکت دولتي) 12
2ـ2ـ16ـ تکنولوژي 13
2ـ2ـ17ـ صنعتي شدن 13
ادامه فهرست مطالب
عنوان صفحه
2ـ2ـ18ـ تسهيلات بانکي 13
2ـ2ـ19ـ متقاضي 13
2ـ2ـ20ـ زمين اختصاصي 13
2ـ2ـ21ـ امکانات زيربنايي 13
2ـ2ـ22ـ عرصه 14
2ـ2ـ23ـ اعياني 14
2ـ2ـ24ـ حق انتفاع 14
2ـ2ـ25ـ هزينه واردات و نگهداري 14
2ـ2ـ26ـ هزينه اختصاص واحدها 14
2ـ2ـ27ـ هزينه نوسازي و بازسازي 14
2ـ2ـ28ـ ارزش افزوده فعاليت صنعتي 14
2ـ2ـ29ـ ارزش توليدات 15
2ـ2ـ30ـ ارزش ستانده فعاليت صنعتي 15
2ـ2ـ31ـ اموال سرمايه‌اي 15
2ـ2ـ32ـ بهره‌وري کار 15
2ـ2ـ33ـ ارزش انرژي مصرف شده 15
2ـ2ـ34ـ بهره‌دهي انرژي 15
2ـ3ـ پيشينه تجربي تحقيق16
2ـ3ـ1ـ تحقيقات انجام شده در خارج 16
2ـ3ـ2ـ تحقيقات انجام شده در داخل 16
2ـ4ـ تئوري‌هاي کاربردي طرح 18
2ـ4ـ1ـ مايکل تودارو؛ تعريف توسعه 18
2ـ4ـ2ـ تئوري حداقل کردن هزينه لانهارد 18
2ـ4ـ3ـ تئوري وبر 19
2ـ4ـ4ـ نظريه هوور 19
2ـ4ـ5ـ تئوري حداکثر کردن درآمد آگوست لوش 19
2ـ4ـ6ـ تئوري حداکثر کردن سود از نظر ايزارد و گرين هات 20
2ـ4ـ7ـ مدل گرافيکي براي تشريح سه روش تئوري، هزينه و درآمد و سود 20
2ـ4ـ8ـ تعريف توسعه از منظر جامعه‌شناسان کلاسيک 21
2ـ4ـ9ـ تغيير اجتماعي 21
2ـ4ـ10ـ نسبت مفهوم توسعه با مفهوم تغييرات اجتماعي 21
2ـ4ـ10ـ1ـ مفروضات مفهوم تغيير اجتماعي 21
2ـ4ـ10ـ2ـ برداشت وسيع 22
ادامه فهرست مطالب
عنوان صفحه
2ـ4ـ10ـ3ـ برداشت محدود 22
2ـ4ـ11ـ مفهوم توسعه‌نيافتگي از نظر فورتادو 22
2ـ4ـ12ـ آلفرد سوي جهان سوم 22
2ـ4ـ13ـ تودارو جهان سوم 23
2ـ4ـ14ـ مفهوم کشورهاي در حال توسعه يا کشورهاي رشد يابنده 23
2ـ4ـ15ـ توسعه پايدار 23
2ـ4ـ16ـ نوسازي دانيل لرنر 23
2ـ4ـ17ـ نوسازي اينکلس و اسميت 24
2ـ4ـ18ـ انديشه وبر 24
2ـ4ـ19ـ تحليل تئوريک پيرامون اهميت مکان‌يابي بهينه فعاليت‌هاي صنعتي 24
2ـ4ـ20ـ اهميت مکان استقرار فعاليت‌هاي صنعتي براي کارفرماي اقتصادي 25
2ـ4ـ20ـ1ـ ارتباط مقياس توليد با مکان استقرار فعاليت صنعتي 25
2ـ4ـ20ـ2ـ ارتباط تکنيک توليد با مکان استقرار فعاليت صنعتي 25
2ـ4ـ20ـ3ـ عرصه عوامل توليد 25
2ـ4ـ20ـ4ـ ارتباط درآمد با مکان استقرار فعاليت صنعتي 25
2ـ4ـ21ـ تئوري مکان‌يابي صنعتي 26
2ـ5ـ فرضيه‌هاي تحقيق 26
2ـ6ـ چارچوب نظري طرح 27
2ـ7ـ مدل نظري طرح 28
فصل سوم: روش اجراي تحقيق
3ـ1ـ مقدمه 30
3ـ2ـ نوع و روش تحقيق 30
3ـ3ـ تعريف نظري و عملي مفاهيم و متغيرها30
3ـ3ـ1ـ تعريف نظري و (مفهوم‌سازي)30
3ـ3ـ1ـ1ـ تخصص نيروها 30
3ـ3ـ1ـ2ـ دسترسي به مواد اوليه30
3ـ3ـ1ـ3ـ حمايت مسئولان 31
3ـ3ـ1ـ4ـ دورافتادگي شهر31
3ـ3ـ1ـ5ـ نوسانات شديد اقتصادي 32
3ـ3ـ1ـ6ـ مشکلات فني 32
3ـ3ـ1ـ7ـ تسهيلات بانکي32
3ـ3ـ1ـ8ـ بازار فروش33
3ـ3ـ1ـ9ـ فقدان زيرساخت‌هاي اقتصادي33
ادامه فهرست مطالب
عنوان صفحه
3ـ4ـ جامعه آماري مورد بررسي 34
3ـ4ـ1ـ جامعه آماري34
3ـ4ـ2ـ حجم نمونه 34
3ـ4ـ3ـ واحد تحليل34
3ـ4ـ4ـ شيوه نمونه‌گيري 34
3ـ5ـ روش و ابزار گردآوري اطلاعات 35
3ـ5ـ1ـ پرسش‌نامه عوامل مؤثر بر عدم توسعه شهرک صنعتي35
3ـ6ـ تعيين قابليت اعتبار يا روايي پژوهش و قابليت اعتماد يا پايايي پژوهش 36
3ـ6ـ1ـ اعتبار يا روايي ابزار پژوهش 36
3ـ6ـ1ـ1ـ اعتبار محتواي پژوهش 36
3ـ6ـ2ـ قابليت اعتماد يا پايايي ابزار پژوهش36
3ـ7ـ روش تجزيه و تحليل آماري 38

فصل چهارم: تجزيه و تحليل اطلاعات
4ـ1ـ مقدمه 40
4ـ2ـ نتايج توصيفي تک متغيره 40
4ـ2ـ1ـ آماره‌هاي توصيفي نيروهاي متخصص از ديدگاه مديران و کارکنان 41
4ـ2ـ2ـ آماره‌هاي توصيفي نوسانات شديد اقتصادي از ديدگاه مديران و کارکنان 43
4ـ2ـ3ـ آماره‌هاي توصيفي عدم حمايت بانک‌ها از ديدگاه مديران و کارکنان 45
4ـ2ـ4ـ آماره‌هاي توصيفي عدم حمايت کافي مسئولين از ديدگاه مديران و کارکنان 47
4ـ2ـ5ـ آماره‌هاي توصيفي عدم دسترسي آسان به مواد اوليه از ديدگاه مديران و کارکنان 49
4ـ2ـ6ـ آماره‌هاي توصيفي دورافتادگي شهر از ديدگاه مديران و کارکنان 51
4ـ2ـ7ـ آماره‌هاي توصيفي فقدان زيرساخت‌هاي اقتصادي از ديدگاه مديران و کارکنان 53
4ـ2ـ8ـ آماره‌هاي توصيفي مشکلات فني از ديدگاه مديران و کارکنان 55
4ـ2ـ9ـ آماره‌هاي توصيفي عدم وجود بازار فروش از ديدگاه مديران و کارکنان 57
4ـ2ـ10ـ آماره‌هاي توصيفي عدم توسعه از ديدگاه مديران و کارکنان 59
4ـ3ـ روابط بين متغيرها و نتايج تحليل استنباطي چند متغيره 61
4ـ4ـ تحليل رگرسيون چندگانه توأم 65
فصل پنجم: نتيجه‌گيري و پيشنهادات
5ـ1ـ مقدمه 68
5ـ2ـ نتايج تجربي 68
ادامه فهرست مطالب
عنوان صفحه
5ـ2ـ1ـ نتايج تجربي توصيفي68
5ـ2ـ2ـ نتايج تجربي استنباطي69
5ـ2ـ2ـ1ـ نتايج مرتبط با فرضيه‌هاي پژوهش 69
5ـ2ـ2ـ2ـ نتايج رگرسيون چند متغيره71
5ـ3ـ بحث در نتايج 71
5ـ4ـ محدوديت‌هاي تحقيق71
5ـ5ـ پيشنهادهاي پژوهش72
5ـ5ـ1ـ پيشنهادهاي کاربردي 72
5ـ5ـ2ـ پيشنهادهاي پژوهش 73
فهرست منابع 74
پيوست
پرسش‌نامه 77
چکيده انگليسي 80
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3ـ1ـ آلفاي کرونباخ 36
جدول 4ـ1ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب نيروهاي متخصص 41
جدول 4ـ2ـ توزيع فراواني و حجم نمونه 41
جدول 4ـ3ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب نوسانات شديد اقتصادي 43
جدول 4ـ4ـ توزيع فراواني و حجم نمونه 43
جدول 4ـ5ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب عدم حمايت بانک‌ها45
جدول 4ـ6ـ توزيع فراواني و حجم نمونه 45
جدول 4ـ7ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب عدم حمايت مسئولين47
جدول 4ـ8ـ توزيع فراواني حجم نمونه47
جدول 4ـ9ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب عدم دسترسي آسان49
جدول 4ـ10ـ توزيع فراواني و حجم نمونه‌ها49
جدول 4ـ11ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب دورافتادگي شهر 51
جدول 4ـ12ـ توزيع فراواني و حجم نمونه 51
جدول 4ـ13ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب فقدان زيرساخت‌هاي اقتصادي 53
جدول 4ـ14ـ توزيع فراواني و حجم نمونه 53
جدول 4ـ15ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب مشکلات فني 55
جدول 4ـ16ـ توزيع فراواني و حجم نمونه 55
جدول 4ـ17ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب عدم وجود بازار فروش 57
جدول 4ـ18ـ توزيع فراواني و حجم نمونه‌ها 57
جدول 4ـ19ـ آماره‌هاي توصيفي پاسخ‌گويان برحسب عدم توسعه59
جدول 4ـ20ـ توزيع فراواني و حجم نمونه‌ها 59
جدول 4ـ21ـ آزمون همبستگي پيرسون بين عدم نيروهاي متخصص و ميزان عدم توسعه شهرک صنعتي 61
جدول 4ـ22ـ آزمون همبستگي پيرسون بين ميزان نوسانات شديد اقتصادي و ميزان عدم توسعه‌يافتگي شهرک صنعتي 61
جدول 4ـ23ـ آزمون همبستگي پيرسون بين عدم حمايت بانک‌ها و ميزان عدم توسعه‌يافتگي شهرک صنعتي 62
جدول 4ـ24ـ آزمون همبستگي پيرسون بين عدم حمايت مسئولين و ميزان عدم توسعه شهرک صنعتي62
جدول 4ـ25ـ آزمون همبستگي پيرسون بين عدم دسترسي مواد اوليه و ميزان عدم توسعه‌ شهرک صنعتي 63
جدول 4ـ26ـ آزمون همبستگي پيرسون بين دورافتادگي شهر و ميزان عدم توسعه‌ شهرک صنعتي 63
جدول 4ـ27ـ آزمون همبستگي پيرسون بين مشکلات فني و ميزان عدم توسعه يافتگي شهرک صنعتي64
ادامه فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4ـ28ـ آزمون همبستگي پيرسون بين عدم وجود زيرساخت‌هاي اقتصادي و ميزان عدم توسعه‌يافتگي شهرک صنعتي 64
جدول 4ـ29ـ آزمون همبستگي پيرسون بين عدم بازار فروش و ميزان عدم توسعه شهرک صنعتي 65
جدول 4ـ30ـ ضرايب تبيين 65
جدول 4ـ31ـ AVONA 65
جدول 4ـ32ـ جدول ضرايب رگرسيون 66
چکيده
ايجاد شهرک‌هاي صنعتي با هر هدفي مي‌تواند در تعديل مشکلات‌، تأمين اشتغال و درآمد براي ساکنين و نيز رفاه آنان مؤثر باشد. هدف از انجام اين پژوهش‌، بررسي ميزان عوامل مؤثر بر عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال است‌. مطالعه حاضر در صدد پاسخ به اين سوال است که چه عواملي بر عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال تأثيرگذار بوده است؟ اين تحقيق‌، بر مبناي هدف از نوع کاربردي و از نظر ماهيت و روش توصيفي است که شيوه‌هاي جمع‌آوري اطلاعات در اين مطالعه تلفيقي از روش‌هاي اسنادي و پيمايشي است‌. جامعه آماري تحقيق را مديران و کارکنان شهرک صنعتي و کارمندان سازمان‌هاي دولتي مربوطه که به تعداد 150 نفر هستند بوسيله ابزار پرسش‌نامه از آن‌ها پرسشگري به عمل آمد‌. در اين تحقيق مشخص شد که اکثر عوامل پيش‌بيني شده نقش مؤثري در عدم توسعه شهرک صنعتي داشته‌اند‌، عدم حمايت مسئولين‌، عدم حمايت بانک‌ها، فقدان نيروهاي متخصص‌، فقدان امکانات رفاهي‌، مشکلات فني‌، عدم بازار فروش‌، دور افتادگي شهر‌، فقدان زيرساخت‌هاي اقتصادي‌، عدم دسترسي به مواد اوليه از آن جمله‌اند.
کليد واژه‌: شهرک صنعتي‌، شهر خلخال‌، زير ساخت‌هاي اقتصادي‌، مشکلات فني‌، عدم وجود نيرو‌هاي متخصص.

فصل اوّل
ملاحظات کلي طرح

1ـ1ـ مقدمه
پيدايش فرصت‌هاي جديد به‌منظور توسعه محلي و منطقه‌اي در گرو استفاده از ابزار مهم توسعه صنعتي است. يکي از جنبه‌ها و ابزار مهم اين توسعه‌، شهرک‌هاي صنعتي مي‌باشد که در گذشته براي نخستين بار در کشورهاي صنعتي ظاهر شد و عمدتاً به‌عنوان وسيله‌اي براي ترويج و مديريت توسعه صنعتي و ايجاد زيرساخت‌ها و خدمات عمومي مقرون به صرفه از آن استفاده مي‌شد. از دهه 1970 ميلادي، سراسر جهان شاهد افزايش شديد تعداد شهرک‌هاي صنعتي به‌خصوص در کشورهاي تازه صنعتي بود اکنون بيش از 14000 شهرک صنعتي در جهان وجود دارد. شهرک‌هاي صنعتي براساس کميت‌هاي مختلف مثل وسعت، نوع و سازماندهي، تفاوت‌هاي زيادي با هم دارند ولي بسياري از عناصر اصلي نيز در آن‌ها مشترک است. همه آن‌ها تعداد بسياري از صنايع غالباً کوچک و غالباً متوسط را در مکان معين و محدود گرد هم مي‌آورند. شهرک‌هاي صنعتي غالباً از سوي يک سازمان منفرد که در ارتباط با صاحبان صنايع مستقر در آن‌ها و داراي اختيارات قانوني است مديريت مي‌گردند (هفته نامه خبري، 1382: 67).
احداث و توسعه شهرک صنعتي خلخال با توجه به اهميت بخش صنعتي و با در نظر گرفتن اصول کلي توسعه‌، در عمل از سال 1377 شروع شد‌. در اين مدت يک شهرک صنعتي احداث شده و شهرک صنعتي دوم در حال احداث است‌. در حال حاضر 25 واحد توليدي به مرحله بهره‌برداري رسيده‌اند‌، 10 واحد غير فعّال و 19 واحد توليدي نيمه تمام و در حال ساخت مي‌باشد که براساس قطعات زمين شهرک صنعتي موردنظر قابل گسترش و احداث نيست‌.
در اين پژوهش تعهد شده تا شناخت کلي از وضع موجود شهرک و نواحي صنعتي شهر خلخال داشته باشيم‌. با استفاده از اين عوامل عدم توسعه شهرک مورد نظر را مشخص و سپس براساس اين عوامل مي‌توان توسعه و عدم توسعه شهرک را پيش‌بيني کرد.
1ـ2ـ بيان مسأله
بيش از دو دهه است که ايجاد شهرک‌هاي صنعتي را هدف تشويق بخش صنعت و با توجه به سياست‌هاي توزيع جمعيت و به‌منظور استفاده بهينه از منابع طبيعي و توليد محلي، جلوگيري از تمرکز ناموزون صنايع و تراکم صنعتي در محدوده شهرها و همگام نمودن توسعه صنعتي با مسئله حفظ محيط زيست مورد توجه مسئولين قرار گرفته است. شهرک‌هاي صنعتي از يک سو به واسطه نقش و جايگاه انکارناپذيرشان در ايجاد اشتغال مؤثر در شهرها و از سوي ديگر به‌دليل داشتن پيوند تنگاتنگ با بخش‌هاي ديگر اقتصادي نقش به‌سزايي در توسعه شهري دارند و مي‌توانند در فرايند توسعه ملي نيز مؤثر و سودمند واقع شوند. ارزيابي و اندازه‌گيري ميزان توسعه‌ يافتگي جوامع همواره از اهداف و دغدغه‌هاي برنامه‌ريزان و سياست‌گذاران منطقه‌اي و ملي در همه کشورها بوده است. توسعه به‌عنوان يکي از کليدي‌ترين واژگان مورد ستايش در ادبيات پيشرفت‌هاي اقتصادي و اجتماعي بارها مورد تبيين و تحليل قرار گرفته است. از جمله نظريه‌پردازاني که به مفهوم توسعه پرداخته‌اند مي‌توان از گونار ميردال1 نام برد، وي توسعه را فرايند دور شدن از توسعه نيافتگي، به معناي رهايي از چنگال فقر مي‌داند (گونار ميردال، 1366).
همچنين مايکل تودارو2 توسعه را تغيير وضع زندگي مردم از حالت نامطلوب به حالت مطلوب از نظر مادي و معنوي و مناسب با نيازهاي متنوع اساسي و خواسته‌هاي افراد جامعه تعريف مي‌کند (مايکل تودارو، 1350).
اما آن‌چه در اين تحقيق مهم است، بررسي عوامل مؤثر بر عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال است. با توجه به اين‌که شهرک صنعتي خلخال نتوانسته است در طي دهه‌هاي گذشته، توسعه نسبتاً خوبي از خود نشان دهد لذا بررسي عوامل مؤثر بر عدم توسعه‌ نيافتگي شهرک صنعتي خلخال حائز اهميت است. بنابراين سؤالي كه در اين تحقيق بايد به آن پرداخت اين است كه‌، چه عواملي بر عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال تأثير گذاشته‌اند؟

1ـ3ـ اهميت و ضرورت موضوع
در سال‌هاي اخير يک چالش مداوم در ارتباط با نقش صنعت و خدمات زيربنايي وجود داشته است که اقدامات مهمي نيز در اين جهت صورت گرفته است در نتيجه اغلب برنامه‌ريزان و سياست‌گذاران جهت‌گيري توسعه اقتصادي را به صنعت و به تبع آن ارائه خدمات زيربنايي معطوف داشته‌اند.
صنعت بر اقتصاد داخل تأثير بسزايي مي‌گذارد که از طريق تأثير مطلوب بر کارايي و تخصيص منابع و تغييرات تکنولوژي باعث ايجاد اشتغال و بهره‌وري مي‌شود‌، براين اساس است که شهرک‌هاي صنعتي با هدف استقرار سازمان‌دهي شده صنايع کوچک و متوسط و حتي بزرگ مبتني بر مکان‌يابي بهينه فعاليت‌هاي صنعتي و هماهنگي صنايع با شرايط بومي و فرهنگي و استفاده بهينه از ظرفيت‌هاي توليدي موجود‌، کارايي نظام اقتصادي را افزايش مي‌دهد‌. اينجا است که لزوم اتخاذ تصميم درباره چگونگي استقرار مجموعه واحدهاي صنعتي به‌وسيله دولت پيش مي‌آيد و دولت بوسيله ابزارهاي مختلف (يارانه‌، ماليات‌، چگونگي صدور موافقت‌نامه اصولي و غيره) کوشش مي‌کند که بر تصميمات انتخاب مکان واحدهاي صنعتي با توجه به شرايط منحصر بفرد اقتصادي هر منطقه تأثير گذارد‌. تصميم‌گيري درباره چگونگي انتخاب مکان واحدهاي صنعتي بدون مطالعات جامع امکان‌پذير نيست‌. اگر به وضعيت صنعت در کشور نگاهي بياندازيم به اين نتيجه مي‌رسيم که متأسفانه اقتصاد ايران در گذشته بيش از آن‌که از کمبود لطمه ديده باشد از نبود شناختي مناسب و نداشتن اطلاعات دقيق از موانع و مشکلات اجرايي و در نهايت نداشتن برنامه‌اي جامع به‌منظور بهره‌برداري بهينه از منابع لطمه ديده است. بخش صنايع کوچک و متوسط شهر خلخال وضعيت مطلوبي ندارد و نتوانسته همگام با صنايع بزرگ پيشرفت داشته باشد. قطعاً يکي از دلايل مهم عقب‌ماندگي شهر خلخال به‌ويژه در بخش صنايع کوچک و متوسط به عواملي بستگي دارد. شناخت عوامل مؤثر بر عدم توسعه‌يافتگي شهرک صنعتي شهر خلخال، مي‌تواند نقش مؤثري در اتخاذ سياست‌ها و هدفمند کردن برنامه‌هاي توسعه شهري، داشته باشد و سهم و جايگاه شهرک‌هاي صنعتي را در توسعه شهري، براي سياست‌گذاران، مسئولان و متوليان برنامه‌ريزي شهري مشخص نمايد (سيّد مرتضي افقه، 1382: 2).
لذا در اين تحقيق علاوه بر عملکرد شهرک‌هاي صنعتي‌، راهکارهاي رفع موانع و توسعه شهر نيز در نظر گرفته مي‌شود.
بررسي نشان مي‌دهد که علل و عوامل مؤثر بر طرح‌هاي صنعتي به دو دسته ذيل تقسيم مي‌گردند:
عوامل بيروني:
عواملي متأثر از شرايط محيطي و قوانين و مزايا و مواردي که به‌واسطه استقرار واحدهاي صنعتي در شهرک صنعتي ايجاد مي‌شود (مشکلات ناشي از عدم توان رقابت و مشکلات بازار، همکاري دستگاه‌هاي ذيربط‌، تسهيلات زيربنايي و خدمات اوليه).
عوامل دروني:
عواملي که بايد ريشه آن‌ها را در خود واحدهاي صنعتي و بخصوص در سطح مديريتي اين طرح‌ها را جستجو کرد (مشکلات داخلي، مشکلات فني‌، مديريت‌، مشاوره تخصصي و آموزشي).
اين طرح هر دو دسته اين عوامل را مورد نظر قرار مي‌دهد و آن‌ها را پوشش مي‌دهد و لذا در جمع‌بندي کلي اين عوامل در طرح مطالعاتي مورد بررسي قرار مي‌گيرند.
1ـ4 سوالات تحقيق
1ـ4ـ1 سوال کلي پژوهش
سوال اصلي يا پرسش آغازين تحقيق حاضر عبارت است از:
چه عواملي بر عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال تأثير گذاشته است؟

1ـ4ـ2 سوالات فرعي پژوهش
براساس سوال اصلي‌، پرسش‌هاي فرعي يا ويژه تحقيق نيز بدين شرح خواهد بود:
ـ شهرک صنعتي شهر خلخال تا چه حد تحت تأثير عدم وجود نيروهاي متخصص قرار گرفته است.
ـ شهرک صنعتي خلخال تا چه حد تحت تأثير عدم نوسانات شديد اقتصادي قرار گرفته است.
ـ شهرک صنعتي خلخال تا چه حد تحت تأثير عدم حمايت بانک‌ها قرار گرفته است.
ـ شهرک صنعتي خلخال تا چه حد تحت تأثير عدم حمايت کافي مسئولين شهر خلخال قرار گرفته است.
ـ عدم دسترسي آسان به مواد اوليه تا چه حد در عدم توسعه شهرک تأثير داشته است.
ـ وجود تفاوت‌هاي منطقه‌اي در شهر خلخال تا چه حد بر عدم توسعه شهرک تأثير داشته است.
ـ وجود مشکلات فني تا چه حد در عدم توسعه شهرک صنعتي خلخال تأثير داشته است.
ـ فقدان زيرساخت‌هاي اقتصادي تا چه حد در عدم توسعه شهرک صنعتي خلخال تأثير داشته است.
ـ عدم بازار فروش تا چه حد در عدم توسعه شهرک صنعتي خلخال تأثير داشته است.
1ـ5ـ اهداف تحقيق
1ـ5ـ1ـ هدف کلي
بررسي عوامل مؤثر بر عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال.

1ـ5ـ2ـ اهداف اختصاصي
1ـ تأثير نوسانات شديد اقتصادي عدم توسعه شهرک صنعتي.
2ـ تأثير عدم وجود نيروهاي متخصص در عدم توسعه شهرک صنعتي.
3ـ بررسي ميزان عدم وجود بازار فروش در عدم توسعه شهرک صنعتي.
4ـ بررسي ميزان عدم حمايت بانک‌ها در توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال.
5ـ بررسي ميزان عدم حمايت مسئولين در عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال.
6ـ بررسي ميزان عدم دسترسي آسان به مواد اوليه در عدم توسعه شهرک صنعتي.
7ـ بررسي ميزان فقدان زيرساخت‌هاي اقتصادي در توسعه شهرک صنعتي.
8ـ بررسي موقعيت جغرافيايي در عدم توسعه شهرک صنعتي شهر خلخال.
9ـ بررسي وجود مشکلات فني در عدم توسعه شهرک صنعتي خلخال.
1ـ5ـ3ـ اهداف کاربردي
مديران و برنامه‌ريزان محلي و منطقه‌اي مي‌توانند از نتايج اين تحقيق در جهت ارتقاء سطح توسعه‌يافتگي در شهرک‌ها و شهرها مختلف استفاده کنند.

فصل دوم
مباني نظري و چارچوب طرح

2ـ1ـ مقدمه
هدف از اين بخش‌، بررسي پژوهش‌ها و مطالعاتي است که در زمينه عوامل مؤثر بر عدم توسعه شهرک صنعتي انجام گرفته است‌، اين قسمت از تحقيق خواننده را با کارها و زمينه‌هاي قبلي و همچنين با حيطه موضوع مورد مطالعه آشنا مي‌سازد.

2ـ2ـ تعريف مفاهيم اصلي طرح
2ـ2ـ1ـ صنعت
صنعت معمولاً شامل توليد‌، تغيير شکل دادن و اتصال قطعات تغيير شکل‌يافته با يکديگر به‌منظور توليد يک قطعه مشخص و در نهايت مونتاژ اين قطعات در جهت آماده نمودن توليد نهايي مي‌باشد (يونيدو، 1979: 17).

2ـ2ـ2ـ شهرک صنعتي
شهرک‌هاي صنعتي به‌گونه‌اي طراحي شده‌اند که قابليت سرمايه‌گذاري در اغلب رشته‌هاي صنعتي را دارا مي‌باشند‌. در شهرک‌هاي صنعتي ضمن ايجاد فضاي سبز کافي‌، همجواري با واحدهاي صنعتي رعايت مي‌شود و علاوه بر ايجاد و امکانات زيربنايي از قبيل: شبکه‌هاي تأمين آب‌، برق‌، مخابرات‌، گاز و جمع‌آوري فاضلاب امکان دسترسي به شبکه‌هاي راه‌آهن‌، فرودگاه و بنادر نيز در نظر گرفته مي‌شود‌. همچنين طراحي و احداث تصفيه‌خانه فاضلاب‌، ساختمان‌هاي اداري‌، گمرک‌، آتش‌نشاني‌، مسجد‌، سالن اجتماعات‌، نمايشگاه‌، درمانگاه‌، دفاتر پست‌، بيمه‌، بانک و ساير امکانات رفاهي متناسب با پيشرفت فيزيکي شهرک انجام مي‌شود‌. بسياري از شهرک‌هاي صنعتي در حوالي بنادر احداث مي‌شوند که نه فقط از تسهيلات دريايي و بندري بلکه از حمل و نقل جاده‌اي و ريلي خوب نيز بهره‌مند مي‌شوند (نوريان، 1388‌: 62).
ـ اگر بنگاه‌ها و صنايع در نزديکي فعاليت‌هاي توليدي مرتبط يا در جوار شرکت‌هاي صنعتي کار کنند اين همجواري موجب ترغيب به همکاري و غالباً استفاده مشترک و سودمند از فن‌آوري‌ها، مهارت‌هاي ويژه و از همه مهم‌تر استفاده ايده‌ها و افکار مي‌گردد.
ـ شهرک‌هاي صنعتي براي صنايع کوچک و متوسط بسيار ارزشمند است زيرا آن‌ها نمي‌توانند به سهولت سرمايه لازم براي دسترسي انفرادي به کليه خدمات و تأسيسات شهرک صنعتي را فراهم کنند از اين ديدگاه شهرک‌هاي صنعتي سهم بسزا و با ارزش در توسعه صنعتي پايدار و عادلانه دارند.
ـ اگر مناطق ويژه صادرات ارتباط تنگاتنگ با صنايع داخلي و شهرک‌هاي صنعتي داشته باشند ارزش توليدات داخلي را بالا برده و همچنين براي صنايع داخلي تأثيرگذار مي‌باشد.
ـ مشاوره در مورد تأمين مالي و سرمايه‌گذاري مشترک بازاريابي و جستجو براي يافتن سرمايه‌گذاران مشترک شهرک‌هاي صنعتي که به‌خوبي برنامه‌ريزي شده و داراي خدمات خوبي نيز باشند موجب تغيير مکان صنايع به بخش‌هايي مي‌شوند که از نظر اجتماعي مطلوب بوده و در مراکز شهري نيز واقع نباشند. شهرک‌هاي صنعتي از اين طريق به کاهش تراکم و آلودگي مناطق پرجمعيت و تقويت پايه صنعتي در مکان‌هاي کوچک و متوسط کمک مي‌کنند و موجب توقف مهارت از روستاها به شهرها نيز مي‌گردند از ديگر مزيت‌هاي شهرک‌هاي صنعتي‌، کاهش ترافيک موجود و افزايش کارايي در مورد تعيين کاربري زمين شهرها و کاهش هزينه‌هاي تأمين خدمات براي صنايع و اراضي مي‌باشد‌. شهرک‌هاي صنعتي مي‌توانند خدمات مديريت زيست محيطي با هزينه پايين را براي صنايع مستقر در شهرک صنعتي ارائه دهند .
ـ بزرگترين شهرک صنعتي جهان منطقه آزاد جبل علي واقع در دبي و حدود 1250 شرکت و بنگاه اقتصادي در آن مستقر هستند که به دستگاه‌هاي الکترونيکي نيز مجهزند.
ـ در حال حاضر 270 شهرک صنعتي در سراسر کشور به کليه افراد متقاضي در اين شهرک‌ها خدمات مورد نياز را ارائه مي‌دهد. شرکت شهرک‌هاي صنعتي با استقرار اين شهرک‌ها در مجاورت مناطق شهري دسترسي به مراکز جمعيتي و بازارهاي مهم را تسهيل مي‌نمايد .
ـ براساس مفاد ماده واحده قانون تأسيس شرکت شهرک‌هاي صنعتي ايران، شهرک‌هاي صنعتي مکلفند از طريق واگذاري عين يا منفعت اراضي تحت اختيار خود سرمايه اوليه پرداختي دولت را جبران نمايند، انتقال قطعي اراضي به صاحبان واحدهاي صنعتي موکول به اخذ پروانه بهره‌برداري است براساس اين قانون هر شرکت شهرک صنعتي بر طبق مفاد اساس‌نامه خود و اصول قانون تجارت اداره مي‌گردد و از شمول مقررات مغاير مستثني بوده و ضوابط استخدامي اين شرکت‌ها تابع قانون کار و تأمين اجتماعي جمهوري اسلامي ايران است.
ـ تعيين محل شهرک (در منطقه تصويب شده توسط مجمع) و طراحي نقشه شهرک براساس قانون تأسيس شرکت شهرک‌هاي صنعتي ايران، براي نيازهاي گوناگون مطابق با ضوابط اعلام شده توسط وزارت مسکن و شهرسازي انجام خواهد شد. واگذاري اراضي به متقاضيان، حدود و شرايط و نحوه عمل در اين‌ خصوص در اختيار مسئولان شهرک صنعتي است که براساس آئين‌نامه اجرايي اين قانون عمل خواهد کرد و تشخيص ضرورت‌هاي فني و اقتصادي به‌عهده مجمع عمومي شرکت شهرک صنعتي است.

2ـ2ـ3ـ شهرک صنعتي از ديدگاه اقتصادي
روشي براي استفاده در برنامه‌ريزي منطقه‌اي است که براساس ارتباط ميان فعاليت‌هاي گوناگون صنعتي مستقر در همان قلمرو جغرافيايي پايه‌ريزي شده است‌. يک شهرک صنعتي ممکن است به گروهي از فعاليت‌هاي اقتصادي اطلاق شود که با هم در يک مکان قرار دارند و از مزايايي متقابل صرفه‌جويي‌هاي بروني بنام صرفه‌جويي‌هاي تجمع برخوردارند اين تحليل دربرگيرنده برآورد جريان‌هاي داده‌ها و ستاده‌ها ميان بخش‌هاي صنعتي و برآورد هزينه‌هاي توليد براي شهرک به‌عنوان يک پل) با رجحان نسبت به صنايع انفرادي (در مکان‌هاي مختلف است‌. اين روش متضمن آن است که سياست‌هاي برانگيزنده يک اقتصاد منطقه‌اي بيشتر روي شهرک تمرکز يابند تا در صنايع انفرادي (منوچهر فرهنگ‌، 1371 :55).

2ـ2ـ4ـ توسعه صنايع
توسعه صنايع در کشورهاي روبه توسعه به منزله استراتژي توسعه عمومي تلقي مي‌شود‌. اقتصاددانان بر اين باورند که صنعتي کردن ابزاري است که از اين راه يک کشور مي‌تواند توسعه پيدا کند‌، شمار زيادي از تحليل‌گران اين ارزيابي داوري را مد نظر قرار داده و به طراحي استراتژي‌ها و برنامه دست زدند و به توسعه صنعتي اولويت بخشيدند‌. بسياري از کشورها استراتژي جايگزيني واردات را اختيار کردند‌، اما برخي ديگر به ترويج و پيشرفت صادرات مبادرت ورزيدند .استراتژي )راهبرد (توسعه‌، مسير جهت‌دار گسترده‌اي است که مجموعه اقدامات و حرکت‌هاي اقتصادي و اجتماعي کشور به‌طور آگاهانه‌، در طول مسير تا نيل به اهداف معين شده در هر مرحله از مسير به‌صورتي هماهنگ هدايت مي‌شود (يونيدو‌، 1979 ،17).
انتخاب استراتژي رشد و توسعه به‌طور عمده تابع سياست داخلي و خارجي است زيرا راهبردهاي مختلف‌، هر کدام به‌گونه‌اي ساختار قدرت سياسي را‌، هر چند بطور غير مستقيم تحت تأثير قرار مي‌دهد و هريک به‌گونه‌اي بر روي نرخ رشد نسبي درآمد گروه‌هاي مختلف اجتماعي و اقتصادي و در نتيجه بر روي توزيع نسبي و مطلق درآمدهاي گروه‌هاي ياد شده تأثير مي‌گذارد‌. با توجه به توسعه صنعتي و مردمي شدن صنعت و نياز صنعتي کشور جهت ايجاد تسهيلات زيربنايي از قبيل زمين‌، آب‌، برق‌، سيستم فاضلاب و غيره‌، ايجاد مجتمع‌هاي صنعتي در سطح کشور و ارائه خدمات زيربنايي و ايجاد تسهيلات جهت متقاضيان صنعت گامي در جهت خودکفايي و خوداتکايي صنعت مي‌باشد‌. ايجاد نواحي صنعتي با در نظر گرفتن استراتژي مکان‌يابي صحيح و مناسب استقرار شهرک صنعتي و امکانات بالقوه هر منطقه گامي مهم در راستاي تحقق اهداف توسعه صنعتي است که ابزار مهمي براي حداقل کردن هزينه خدمات زيربنايي‌، تسهيل در برنامه‌ريزي و هدايت کارگاه‌ها در جهت اجراي برنامه‌هاي توسعه خودکفايي کشور‌، همچنين کنترل آلودگي محيط زيست‌، تشويق مردم در جهت روي آوردن به کارهاي توليدي‌، بردن صنعت به مناطق کم توسعه و ارتباط متقابل بين صنايع مختلف مي‌باشد .

2ـ2ـ5ـ مزاياي سرمايه‌گذاري در شهرک‌هاي صنعتي
1ـ متقاضيان ايجاد واحدهاي صنعتي نياز به کسب مجوز جداگانه از ادارات و سازمان‌هاي متعدد از قبيل محيط زيست‌، منابع طبيعي‌، کشاورزي‌، آب، برق‌، امور اراضي‌، ميراث فرهنگي‌، خاک‌شناسي‌، ثبت، راه و ترابري‌، کار و امور اجتماعي ندارند‌، اين‌گونه مجوز‌ها در زمان تأسيس شهرک صنعتي از دستگاه‌هاي ذيربط اخذ مي‌گردد (اساسنامه شرکت‌هاي شهرک صنعتي، 1386).
2ـ شهرک‌هاي صنعتي از قانون شهرداري‌ها مستثني هستند.
3ـ پرداخت نقد و اقساط هزينه‌هاي انتفاع از تأسيسات.
4ـ صدور مجوزهاي ساخت و ساز و پايان کار در محدوده اختيارات شهرک‌هاي صنعتي است و در کوتاه‌ترين زمان ممکن و بصورت رايگان انجام مي‌شود.
5ـ اداره شهرک صنعتي پس از بهره‌برداري به هيأت امناي صاحبان صنايع مستقر در شهرک صنعتي واگذار مي‌گردد.
بخشودگي قسمتي از هزينه‌هاي انتفاع از تأسيسات براي واحدهايي که زودتر از زمان پرداخت اقساط خود به بهره‌برداري مي‌رسند (به استثناء شهرک‌هاي صنعتي استان تهران).
7ـ امکان اجرا و يا خريد سالن‌هاي آماده براي تسريع در بهره‌برداري از واحد توليدي.
8ـ کاهش هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري به‌دليل استفاده از خدمات مشترک سازماندهي شده توسط شهرک‌هاي صنعتي از جمله آب، برق، تلفن، گاز و تصفيه‌خانه فاضلاب.
9ـ در شعاع 30 کيلومتري مراکز استان‌ها و شهرهاي بالاي 300 هزار نفر، معافيت مالياتي ماده 132 قانون ماليات‌هاي مستقيم فقط مشمول واحدهايي مي‌شود که در شهرک‌هاي صنعتي مستقر هستند.
10ـ اتخاذ سياست‌هاي صنعتي و اجراي آن‌ها موجب تمرکز فعاليت‌هاي صنعتي در مناطق محدود نظير شهرک‌هاي صنعتي مي‌شود که مي‌تواند موجب ايجاد تأثيرات مهم بر محيط زيست و سلامتي و ايمني انسان‌ها گردد که برخي از اين آثار عبارتند از:
الف) کاهش سريع منابع آب زيرزميني.
ب) کاهش آلودگي آب‌هاي زيرزميني و سطح اراضي‌، آلودگي هوا و آلودگي صوتي.
ج) کاهش خاک آلوده و به تبع آن کاهش آسيب‌رساني به ذخاير محيط‌هاي طبيعي و زيست محيطي
د) پيشگيري از هزينه‌هاي فزاينده درمان پزشکي افراد بيمار از طريق مديريت مسئولانه‌، آگاهانه محيط زيست همراه با برنامه‌ريزي فعاليت شهرک‌هاي صنعتي.
و) شهرک‌هاي صنعتي مي‌توانند خدمات مديريت زيست محيطي با هزينه پايين را براي صنايع مستقر در شهرک صنعتي ارائه دهند. بعنوان مثال خدمات مربوط به



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید