دانشگاه آزاد اسلامي واحد بروجرد
دانشکده علوم پايه
گروه زيست شناسي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد گرايش ميکرو بيولوژي
عنوان
ارزيابي اثرات متقابل دارويي و فعاليت ضد باكتريايي عصاره متانولي خارخسک روي ايزوله‎هاي باليني Escherichia coli
استاد راهنما
دکتر ابوالفضل عرب
استاد مشاور
دکتر رضا ياري
نگارش
سارا بطويي
زمستان1394
بسم الله الرحمن الرحيم
صورتجلسه دفاع
باتأييدات خداوند متعال جلسه دفاع از پايان نامه كارشناسي ارشد خانم/آقاي
در رشته زيست شناسي ميکروبيولوژي تحت عنوان:ارزيابي اثرات متقابل دارويي و فعاليت ضد باكتريايي عصاره متانولي خارخسک روي ايزوله‎هاي باليني Escherichia coli
با حضور استادراهنما، استاد (استادان) مشاور و هيأت داوران در دانشگاه آزاد اسلامي واحد بروجرد در تاريخ 19/10/1394تشكيل گرديد. در اين جلسه ، پايان نامه با موفقيت مورد دفاع قرار گرفت.
نامبرده نمره با امتياز دريافت نمود.
1- استاد راهنما: دكتر ابوالفضل عرب امضاء تاريخ
2- استاد مشاور: دکتر رضا ياري امضاء تاريخ
3- استاد داور: دکترمحسن ميرزايي امضاء تاريخ
4- مدير گروه آموزشي:دكتر محسن ميرزايي امضاء تاريخ
5- رئيس دانشكده تحصيلات تكميلي: دكتر ابوالفضل عربامضاء تاريخ
معاون پژوهشي دانشگاه آزاد اسلامي واحد بروجرد
دكتر احمد شاهسواران
تعهدنامه اصالت رساله يا پايان نامه
اينجانب دانش آموخته مقطع كارشناسي ارشد ناپيوسته/دكتراي حرفه اي/ دكتراي تخصصي در رشته زيست شناسي ميکروبيولوژي كه در تاريخ19/11/94از پايان نامه/ رساله خود تحت عنوان: ارزيابي اثرات متقابل دارويي و فعاليت ضد باكتريايي عصاره متانولي خارخسک روي ايزوله‎هاي باليني Escherichia coli با كسب نمره و درجه دفاع نموده ام بدينوسيله متعهد مي شوم :
اين پايان نامه / رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي كه از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، كتاب، مقاله و…) استفاده نموده ام،‌ مطابق ضوابط و رويه موجود ، نام منبع مورداستفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذكر و درج كرده ام .
اين پايان نامه/ رساله قبلاً براي دريافت هيچ مدرك تحصيلي (هم سطح، پايين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده و هرگونه بهره برداري اعم از چاپ كتاب، ثبت اختراع و… از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
چنانچه در هر مقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي از آن را مي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرك تحصيلي‌ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت . نام و نام خانوادگي : سارا بطويي
تاريخ و امضاء
تقديم به
تقديم به پدرم
کوهي استوار و حامي من در طول تمام زندگي
تقديم به روح پاک مادرم
سنگ صبوري که الفباي زندگي به من آموخت
تقديم به همسرم
که در سايه همياري و همدلي او به اين منظور نائل شدم.
سپاسگزاري :
بدينوسيله مراتب سپاس،تقدير و تشكر خويش رااز استادان گرامي و فرزانه:
خانم دکتر محدثه محبوبي و جناب آقاي دکتر ابوالفضل عرب و دکتر رضا ياري كه با دلسوزي و تلاش بي وقفه من را از درياي بيكران دانش سيراب نمودند اعلام مي دارم،اميدوارم در تمام مراحل زندگي شاد،سربلند وپيروز باشيد. از خداوند منان توفيق درجات رفيع را برايتان خواستارم.
چکيده (فارسي)
خارخسک (Tribulus terrestris) به طور سنتي در درمان عفونت دستگاه ادراري استفاده مي‏شود. باکتري Escherichia coli به عنوان مهمترين عامل عفونت ادراري مي‏تواند به عصاره خارخسک حساس باشد. هدف از اين مطالعه ارزيابي فعاليت ضدباکتريايي عصاره متانولي خارخسک در مقابل ايزوله‏هاي باليني اشريشياکلي جدا شده از عفونت ادراري است. ساپونين‏ها به عنوان مهمترين جزء عصاره متانولي خارخسک تعيين شد. فعاليتهاي ضدباکتريايي عصاره متانولي خارخسک با استفاده از روش رقت سازي در براث تعيين شد. اثرات سينرژيسمي عصاره متانولي خارخسک با جنتامايسين با استفاده از تکنيک براث دايلوشن تعيين گرديد و ميزانFICI(Fractional Inhibitory Concentration Index) تعيين شد. منحني ايزوبلوگرام نيز تعيين شد.
محتواي ساپونيني عصاره متانولي خارخسک 45% وزن گياه خارخسک تعيين شد. ميزان MIC و MBC براي ايزوله‏هاي باليني E. coli (n=51) به ترتيب ?g/ml 27/0± 5/3 و 5/0±4/7 و براي 3/1±9/3 و 8/1±4/6 به دست آمد. عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين با FICI معادل با 1375/0 اثر سينرژيسمي نشان داد. بنابراين، خارخسک مي‏تواند به عنوان درمان جايگزين در درمان عفونت ادراري قابل استفاده است.
واژگان کليدي:اثرات متقابل دارويي، فعاليت ضدباكتريايي،خارخسک،اشريشياکلي
فهرست مطالب
عنوان ………………………………………………………………………………………………………………………. صفحه
فصل اول1
مقدمه و کليات1
1-1 مقدمه2
1-2 اهداف تحقيق3
1-3 بيان مسئله4
1-4 فرضيه ها7
1- 5 باکتري اشريشياکلي (Escherichia coli)8
1-1-5 خصوصيات مورفولوژي8
2-1-5 خصوصيات کشت و بيوشيميايي9
1-2-1-5 خصوصيات کشت9
2-2-1-5 خصوصيات بيوشيميايي10
1-6 ساختار آنتي ژني اشريشياکلي10
1-1-6 آنتي ژن سوماتيک يا آنتي ژن O11
2-1-6 آنتي ژن‏هاي کپسولي يا آنتي ژن K11
3-1-6 آنتي ژن‏هاي تاژکي يا آنتي ژن H11
1-7 بيماري زايي اشريشياکلي12
1-1-7 عفونت دستگاه ادراري12
2-1-7 فاکتور چسبندگي Adhesins12
3-1-7 اگزوتوکسين‏ها13
4-1-7 انترو توکسين ها13
5-1-7 وروتوکسين‏ها14
6-1-7 هموليزين‏ها14
7-1-7 باکتريوسين14
8-1-7 سيدروفورها15
1-8 عفونت‏هاي اشريشياکلي15
1-1-8 سپتي سمي15
2-1-8 گاستروانتريت16
1-2-1-8 اشريشياکلي انترو توکسيژنيک (ETEC)16
2-2-1-8 اشريشياکلي انتروپاتوژنيک (EPEC)17
5-2-1-8 اشريشياکلي انترواگرگتيو(EAEC)18
1-9 عفونت‏هاي اشريشياکلي خارج روده‏اي18
1-1-9 مننژيت نوزادي19
2-1-9 سپسيس19
3-1-9 التهاب مثانه19
4-1-9 عفونتهاي مجاري ادراري (UTI)19
1-10 مقاومت‏هاي ميکروبي21
1-11 موارد استفاده از گياهان دارويي22
1-12کشت گياهان دارويي22
1-13گياهان دارويي و نقش آنها در درمان بيماري‏ها26
1-14 گياهان دارويي و اثرات ضدميکروبي آنها27
1-15 خارخسک28
1-16خواص خارخسک از ديدگاه طب سنتي30
1-17 خواص خارخسک در تحقيقات جديد30
1-1-17 نقش گياه خارخسک در ناباروري و افزايش ميل جنسي32
2-1-17 نقش گياه خارخسک در نيروزايي32
3-1-17 نقش گياه خارخسک در درمان سنگ‏هاي کليوي33
1-18ترکيبات موثره استخراج شده از گياه خارخسک33
1-19 ترکيبات ضد ميکروب شناسايي شده در گياه خارخسک33
1-1-19ساپونينها34
2-1-19فلاوونوئيدها34
3-1-19 آلکالوئيدها35
1-20 عوارض جانبي گياه خارخسک35
1-21 تداخلات دارويي و غذايي35
1-22 مصرف در بارداري و شيردهي36
1-23 منع و احتياطات مصرف36
1-24 اشکال دارويي رسمي موجود در ايران37
فصل دوم37
بررسي منابع37
2-1 پيشينه پژوهش و هدف از مطالعه38
فصل سوم40
مواد و روش ها40
3-1مواد و تجهيزات مورد استفاده42
3-2روش اجراي آزمون44
1-3-2 عصاره گياه و آناليزهاي شيميايي44
1-1-3-2 عصاره خارخسک (Tribulus terrestris)44
3- 3روش شناسايي و تعيين مقدار ماده شاخص هر يک از اجزاء44
1-3-3 تعيين مقدار ساپونين تام در عصاره خارخسک:44
3-4 آناليزهاي ميکروبي46
1-3-4سويه‏هاي باليني E. coli46
1-2-3-4 طرز تهيه محيط کشت EMB46
3-5 تهيه سوسپانسيون ميکروبي معادل استاندارد نيم مک فارلند47
1-3-5 طرز تهيه استاندارد نيم مک فارلند47
2-3-5 طرز تهيه سرم فيزيولوژي48
3-6 ارزيابي فعاليت ضدميکروبي عصاره متانولي خارخسک به روش انتشار در آگار (Disc Diffusion)49
1-3-6 طرز تهيه محيط کشت مولر هينتون آگار50
2-3-6 طرز تهيه محلول استوک mg/ml4/ 102 از عصاره متانولي خارخسک50
3-7 ارزيابي فعاليت ضدميکروبي عصاره متانولي خارخسک به روش ميکروبراث دايلوشن50
1-3-7 طرز تهيه محيط کشت مولر هينتون براث51
2-3-7 طرز تهيه محلول استوک آنتي بيوتيک جنتامايسين51
3-3-7 طرز تهيه سري رقت از محلول استوک خارخسک mg/ml4/ 10252
3-8 ارزيابي فعاليت سينرژيسمي عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين53
1-3-8 روش انتشار در آگار53
2-3-8 روش Checkboard microtiter assay54
1-2-3-8 طرز تهيه تترازوليوم کلرايد:56
3-9 آناليز آماري56
فصل چهارم57
نتايج57
4-1 آناليز محتوي ساپونيني خارخسک58
4-2بررسي اثر ضدباکتريايي عصاره متانولي خارخسک در مقابل ايزوله‏هاي باليني اشريشياکلي با استفاده از روش ديسک ديفيوژن58
4-3 بررسي اثر ضدباکتريايي عصاره متانولي خارخسک در مقابل ايزوله‏هاي باليني اشريشياکلي با استفاده از روش ميکروبراث دايلوشن59
4-4 ارزيابي فعاليت سينرژيسمي عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين با روش انتشار در آگار60
4-5 ارزيابي فعاليت سينرژيسمي عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين با Checkbord62
microtiter assay62
فصل پنجم64
بحث ونتيجه گيري64
5-1 بحث و نتيجه گيري65
5-2 پيشنهادات71
منابع و مأخذ72
الف) منابع فارسي73
ب) منابع لاتين76
فهرست جداول
عنوان ……………………………………………………………………………………………………………………………صفحه
جدول (3-1) تجهيزات مورد استفاده 42
جدول(3-2) مواد شيميايي و محيط کشتهاي مورد استفاده43
فهرست نمودار
عنوان………………………………………………………………………………………………………………………………………..صفحه
نمودار( 4-1) مقايسه ميانگين ميزان MIC و MBCجنتامايسين و عصاره متانولي خارخسک 60
نمودار(4-2) بررسي فعاليت سينرژيسمي عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين با روش انتشار در آگار 62
نمودار(4-3) بررسي فعاليت سينرژيسمي عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين با Checkbord microtiter assay 63
فهرست تصاوير
عنوان ……………………………………………………………………………………………………………………………..صفحه
شکل (1-1) گياه خارخسک 29
شکل (3-1) پليت 96 چاهکي 48
شکل (3-2)روش انجام ميکروبراث دايلوشن 50
شکل (3-3)روش انجام ميکروبراث دايلوشن52
شکل (4-1) اثر ضدباکتريايي عصاره متانولي خارخسک در مقابل ايزوله‏هاي باليني اشريشياکلي با استفاده از روش ديسک ديفيوژن 57
شکل (4-3)پليت 96 چاهکي61
فصل اول
مقدمه و کليات
1-1 مقدمه
گياهان دارويي از ارزش و اهميت خاصي در تأمين بهداشت و سلامتي جوامع هم به لحاظ درمان و هم پيشگيري از بيماري‏ها برخوردار بوده و هستند. اين بخش از منابع طبيعي قدمتي همپاي بشر داشته و يکي از مهمترين منابع تأمين غذايي و دارويي بشر در طول نسلها بوده‏اند. از نقطه نظر تاريخي، گياهان اهميت فراواني در توسعه جوامع داشته‏اند و تحقيقات وسيعي براي يافتن فرآورده‏ها و مواد طبيعي دارويي گياهي در طول تاريخ انجام شده است، اما نکته حائز اهميت اينجاست که تنها کمتر از 10% از مجموع 250 هزار گونه گياهي جهان مورد شناسايي و مورد استفاده قرار گرفته‏اند. گرايش عمومي جامعه به استفاده از داروها و درمان‏هاي گياهي و به طور کلي فرآورده‏هاي طبيعي به ويژه در طي سالهاي اخير رو به افزايش بوده و مهمترين علل آن، اثبات اثرات مخرب و جانبي داروهاي شيميايي از يک طرف و ايجاد آلودگي‏هاي زيست محيطي که کره زمين را تهديد مي کند، از سوي ديگر بوده است(10). طبق آمار سازمان بهداشت جهاني بالغ بر 80% مردم جهان به ويژه در کشورهاي در حال توسعه و نواحي فقير و دور افتاده عمده ترين نيازهاي درماني خود را از گياهان دارويي تأمين مي‏کنند. گاهي اثرات جانبي داروهاي شيميايي براي بيماران نتيجه‏اي خطرناک‏تر از بيماري مورد درمان داشته است، لذا لازم است تا در مصرف آنها احتياط زيادي صورت بگيرد. اين اثرات باعث شده تا داروهاي گياهي کاربرد وسيع پيدا کنند و وجود تنوع مواد موثره بيولوژيکي در گياهان سبب شده تا براي استخراج آن‏ها از مواد شيميايي مختلف استفاده کنند(2).
عصارههاي گياهي گستردهترين و پرکاربردترين دسته ترکيبات طبيعي مورد استفاده در کنترل بيماريهاي مختلف هستند که اثرات ضدپاتوژني آنها به وضوح اثبات گرديده است. به همين دليل استفاده ازمواد طبيعي به جاي مواد شيميايي ازاهميت خاصي برخورداراست(35).
اين عقيده که برخي از گياهان داراي قابليت درماني هستند، به سالها قبل بر مي‏گردد. بعضي از اين فرآورده‏هاي طبيعي شامل موادي هستند که ما به طور رايج آنها را به عنوان عوامل ضدميکروبي مي‏شناسيم و مورد استفاده قرار مي‏دهيم،از سوي ديگر مقاومت باکتري‏ها به آنتي بيوتيک‏ها روز به روز در حال افزايش است که اين مسئله باعث مي‏شود تا بشر به فکر جايگزين کردن عوامل ضد ميکروبي مؤثر و با عوارض جانبي کمتر به جاي مواد ضد ميکروبي با اثر کمتر و عوارض ناخواسته بيشتر باشد(103).
گياه خارخسک با نام علميTribulus terrestrisاز خانواده Zygophylaceae گياهى است علفى، يک ساله، داراى ساقه‏هاى خوابيده با انشعابات گسترده بر سطح خاک و پوشيده از تار که برگ و ساقه‏هاى جوان آن را تارهاى ظريف ابريشمى مى‏پوشانند. برگ‏هاى آن متقابل غالباً نامساوى و مرکب از برگچه‏هاى کوچک و ريزى است که به تعداد ?-? زوج در طرفين دمبرگ اصلى جاى دارند(14).
گل‏ها زرد کوچک و منفرد هستند. ميوه آن شيزوکارپ ناشکوفا که در موقع رسيدن قسمت‏هاى پنجگانه آن از هم جدا و پراکنده مى‏شوند.هريک از اين قسمت‏هاى پنج گانه در سطح بيرونى خاردار است. قسمت‏هاى مورد استفاده اين گياه، ميوه، دانه،برگ،ريشه وگاهى کليه اعضاى گياه است، ولى بيش از همه ميوه آن مورد استفاده قرار مى‏گيرد. رنگ ميوه‏هاى آن سبز مايل به زرد، بدون بو و با طعم مشخص است(7).
1-2 اهداف تحقيق
تعيين ميزان قطر هاله عدم رشد عصاره متانولي خارخسک عليه ايزوله‏هاي باليني اشريشياکلي1
تعيين ميزان غلظتهاي مهاري خارخسک روي ايزوله‏هاي باليني اشريشياکلي
تعيين ميزان MIC90 براي عصاره خارخسک
بررسي اثر سينرژيسمي عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين با استفاده از روش ديسک ديفيوژن
تعيين اثر سينرژيسمي عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين با استفاده از روش براث دايلوشن (Checkboard microtiter assay)
تعيين FIC و FICI براي عصاره خارخسک و جنتامايسين2
رسم منحني ايزوبلوگرام عصاره متانولي خارخسک و جنتامايسين
1-3 بيان مسئله
با وجود اکتشافات متعدد پزشکي در زمينه‏هاي مختلف دارويي و يافتن روش‏هاي پيشرفته درماني، آمار نشان دهنده افزايش تعداد بيماري‏هاي عفوني در کشورهاي مختلف مي‏باشد.
بيماريهاي عفوني از مهمترين بيماريهاي شايع در جهان هستند که بار مالي فراواني را به جوامع بشري تحميل مي‏نمايند. هرچند در دهه‏هاي گذشته آنتي‏بيوتيک‏هاي سنتزي توانسته‏اند در درمان بيماريهاي عفوني نقش مهمي ايفا نمايند، اما همواره با مشكلات فراواني همراه شده‏اند (18).
کنترل فساد مواد غذايي و ميکروارگانيسم‏هاي بيماريزا عمدتاً به وسيله عوامل شيميايي انجام مي‏شود (122).بسياري از اين بيماري‏هاي عفوني بواسطه ميکروارگانيسم‏هاي بيماري‏زا مانند باکتري‏ها، ويروس‏ها، قارچ‌ها و پروتوزا ايجاد مي‏شوند و قابليت انتقال از يک شخص به شخص ديگر را دارا مي‏باشند (87). همچنين حضور و رشد ميکروارگانيسم‏ها در مواد غذايي ممکن است باعث فساد و در نتيجه کاهش کميت و کيفيت آن گردد(43). در اين ميان بخش عمده‏اي از شيوع بيماري و مرگ و مير در انسان‏ها به بيماري‏هاي ناشي از باکتري‏ها، نسبت داده مي‏شود که مي‏توانند از طرق مختلف مانند آب آشاميدني، تنفس و مواد غذايي وارد بدن انسان شوند (25).
يکي از شايعترين باکتري هاي بيماري‏زا اشريشياکلي بوده که از طريق آب آلوده و مواد غذايي خام، باعث مسموميت، اختلالات گوارشي، و در موارد حاد باعث مرگ و مير مي‏شود(87). تاکنون بيماري‏هاي مختلفي ناشي از حضور اشريشياکلي در آب‏هاي آشاميدني و مواد غذايي در نقاط مختلف جهان گزارش شده که مي‏توان به رخداد والکرتون در کانادا، هايلند در اسکاتلند و اوساکا در ژاپن اشاره نمود (43).
به علت اثرات جانبي آنتي بيوتيک‏ها و افزايش مقاومت ميکروارگانيسم‏ها در برابر آن‏ها، گياهان دارويي از محبوبيت زيادي در عفونت هاي باکتريايي برخوردار هستند (65). از ديرباز گياهان دارويي به واسطه خواص دارويي موجود در ترکيبات آن‏ها، به طور گسترده در طب سنتي و پزشکي نوين استفاده مي‏شوند. حدود 80? از ساکنان جهان از طب سنتي براي مراقبت هاي بهداشتي اوليه خود استفاده مي‏کنند و گياهان نقش مهمي درسيستم بهداشت و درمان بازي مي‏کنند(21).
درقرن بيست‌و‌يكم كه قرن بازگشت به طبيعت و استفاده از گياهان در درمان نام گرفته است،ما شاهد گسترش روز افزون تحقيقات در زمينه گياهان دارويي بوده ومشاهده مي‌كنيم كه روز به روزعرضه داروهاي جديد گياهي ابعاد گسترده‏تري مي يابد. کشف دوباره ارتباط بين گياهان و سلامت، مسئول راه اندازي نسل جديدي از داروهاي گياهي چند جزيي، مکمل‏هاي غذايي، مواد غذايي عملکردي و پروتئين هاي نوترکيب است (7). همچنين ثابت شده است كه استفاده از عصاره گياهان خشك شده به دليل تجمع مواد موجود در گياه، موجب تقويت تأثير درماني آن و جلوگيري از عوارض جانبي مي‏گردد و اين عصاره‏ها در فرمهاي متنوع دارويــي، قــرص، كپسول، پماد، شربت وغيره كه مطلوب بشر قرن بيست‌و‌يكم مي‏باشد عرضه مي‌شود.
يکي از استراتژي هاي ممکن در جهت اين هدف شـامل شناســايي و بررسي خصوصيات مواد گياهي فعال زيستي، که فعاليت ضد ميکروبي دارند، مي باشد(2). با اين حال، بيشتر گونه‏هاي گياهان در ايران به طور گسترده براي فعاليت‏هاي ضد باکتري مورد بررسي قرار نگرفته‏اند(10).
کشف دوباره ارتباط بين گياهان و سلامت، مسئول راه اندازي نسل جديدي از داروهاي گياهي چند جزيي، مکمل‏هاي غذايي، مواد غذايي عملکردي و پروتئين‏هاي نوترکيب است(2). بنابراين جستجو براي عوامل ضد ميکروبي جايگزين لازم است. يکي از استراتژي هاي ممکن در جهت اين هدف شـامل شناســايي و بررسي خصوصيات مواد گياهي فعال زيستي، که فعاليت ضد ميکروبي دارند مي‏باشد(40).
از اين رو محققان، به بررسي ترکيبات فعال استخراج شده از گونه‌هاي مختلف گياهي جهت از بين بردن ميکروارگانيسم‏هاي بيماري‏زا علاقمند مي‏باشند. متابوليتهاي ثانويه گياه مانند اسانسها و فلاوونوئيدها به علت خواص ضدميکروبي، ضدباکتريايي، ضدقارچي و آنتي‌اکسيداني به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته‏اند (105).
گياه خارخسک (Tribulus terrestris) متعلق به خانواده Zygophyllaceaeاست و قسمت هاي مورد استفاده اين گياه ميوه، دانه، برگ، ريشه و گاهي تمام قسمت‌هاي گياه است ولي اغلب، ميوه آن مورد استفاده قرارمي‌گيرد. اين گياه دارويي به عنوان علف هرز در بيشتر مناطق ديده مي‌شود. اگرچه گياه خارخسک در آمريکا و استراليا گياهي سمي محسوب مي‌شود(17) اما در طب سنتي چين و هند پيشينه‌اي طولاني و مصارف درماني بسيار دارد (25).
اين گياه با گل‌هاي زرد رنگ در مناطق صحرايي و با شرايط نامناسب هم رشد مي‌کند. خارخسک به عنوان گياه يک ساله در آب ‌و هواي سرد پرورش مي‌يابد. از ترکيب‌هاي مفيد و فعال موجود در گياه خارخسک مي‌توان به ساپونين‌ها، ليگنيناميدها، فلاونوئيدها، آلکالوئيدها وگليکوزيدها اشاره کرد (105).
مطالعات آزمايشگاهي روي حيوانات حاکي از آن است که مصرف اين گياه به افزايش ترشح هورمون تستوسترون و همچنين افزايش قدرت و حجم عضلات منجر مي‌شود. همچنين مصرف اين گياه توليد سلول‌هاي جنسي مردانه و زنانه را افزايش مي‌دهد (39). همچنين گياه خارخسک در درمان بيماري‌هاي قلبي عروقي، همچون فشارخون بالا، کم‌خوني و ضعف گردش خون موثر است. اين گياه داراي خواص ضد جهش‏زايي است (58). همچنين خارخسک به عنوان يک ضد باکتريال در بيماري ادراري در طب سنتي استفاده مي‏شود (22و23).
مطابق با مصرف سنتي خارخسک در درمان عفونت‏هاي ادراري و اينکه شايعترين عامل عفونت ادراري باکتري اشريشياکلي است، اين تحقيق طراحي گرديد.
هدف از انجام اين مطالعه، ارزيابي اثرات متقابل دارويي و فعاليت ضد باكتريايي عصاره متانولي خارخسک روي ايزوله‎هاي بالينياشريشياکلي، به عنوان شايعترين باکتري بيماري‌زاي عفونت ادراري مي‏باشد.
1-4 فرضيه ها
آيا گياه خارخسک روي اشريشياکلي اثر ضدباکتريايي دارد؟
ميانگين قطر هاله عدم رشد براي عصاره خارخسک و جنتامايسين چقدر خواهد بود؟
ميزان ميانگين MIC و MBC براي عصاره خارخسک در مقابل ايزوله‏هاي باليني چقدر خواهد بود؟
افزودن عصاره خارخسک به محيط کشت ميزان قطر هاله عدم رشد ديسک جنتامايسين را چقدر تغيير خواهد داد؟
آيا افزودن عصاره خارخسک به محيط کشت ميزان MIC جنتامايسين را در مقابل ايزوله استاندارد چقدر تغيير خواهد داد و ميزان FIC و FICI چقدر خواهد بود؟
1- 5 باکتري اشريشياکلي (Escherichia coli)
اشريشياکلي عضو خانواده انتروباکترياسه است.اعضاي اين خانواده در خاک، آب و گياهان همچنين به عنوان جزئي از فلور نرمال روده بيشتر حيوانات و انسان وجود دارند.اين گروه از باکتري‏ها علت 35-30% سپتي‏سمي و بيشتر از 80% عفونت‏هاي دستگاه ادراري هستند(1).اشريشياکلي توانايي توليد توکسين‏هاي متفاوتي را دارد و در ايجاد بيماري‏هايي مثل باکتريمي، عفونت‏هاي دستگاه ادراري3، گاستروانتريت، مننژيت نوزادي و عفونت‏هاي داخل شکمي نقش دارد(66). اين باکتري‏ها به عنوان نشانگر و شاخص آلودگي مواد غذايي و آب با مدفوع مورد استفاده قرار مي‏گيرند (112). مقاومت به چند دارو در اشريشيا کلي و ساير اعضاء انترو باکترياسه شايع است و تحت کنترل پلاسميدهاي قابل انتقال مي‏باشد(98).
1-1-5 خصوصيات مورفولوژي
اشريشيا کلي سلول‏هاي ميله‏اي شکل با 4-2 ميکرومتر طول و 5/1-1/1 ميکرومتر عرض هستند که انتهاي گرد دارند و به صورت منفرد، زنجيره دوتايي و يا چند تايي قرار مي‏گيرد. جدار سلولي اين باکتري‏ها شامل ليپوپروتئين براون4،فسفوليپيد5وليپو پلي ساکاريد6است که در واقع ساختمان جدار باکتري‏هاي گرم منفي است(1،11) اسپور تشکيل نمي‏دهند، بعضي نيز زماني که در محيط واجد قند و در دماي 20- 15 درجه سانتي گراد کشت داده شوند لايه چسبناک7 در اطراف خود ايجاد مي‏کنند. اين باکتري داراي فلاژل و پيلي است بنابراين حدود 80% سويه‏هاي باکتري متحرک‏اند، همچنين برخي از سويه‏ها، کپسول يا ميکروکپسول‏هاي ساخته شده از پلي ساکاريد‏هاي اسيدي توليد مي‏کنند. اشريشياکلي انواع متفاوتي از پيلي را توليد مي‏کند که از نظر ساختماني و خصوصيات آنتي‏ژني متفاوت هستند و رشته‏هاي پروتئيني مو شکلي هستند که دور تا دور باکتري را احاطه کرده‏اند. تقريباً 80% سويه‏ها داراي پيلي هستند که اغلب از نوع پيلي تيپ يک است، مي‏باشند که توان هم اگلوتيناسيون و اتصال به سلول‏هاي اپيتليال را داشته و حساس به مانوز هستند(9).
2-1-5 خصوصيات کشت و بيوشيميايي
1-2-1-5 خصوصيات کشت
اشريشياکلي کلني‏هاي حلقوي، محدب و مسطح با لبه‏هاي واضح تشکيل مي‏دهند. همچنين اشريشياکلي به خوبي روي محيط‏هاي معمولي آزمايشگاهي حاوي منبع کربن و نيتروژن رشد مي‏کند. کشت در محيط‏هاي افتراقي که حاوي رنگ‏ها و کربوهيدرات‏هاي خاصي هستند،(ائوزين متيلن بلو، مک کانگي يا محيط دزوکسي کولات آگار) تشخيص کلني‏هاي تخمير کننده لاکتوز (رنگي)را از کلني‏هاي غيرتخمير کننده (غير رنگي) ممکن مي‏سازد و تشخيص سريع و احتمالي باکتري‏هاي روده‏اي را ممکن مي کند.اين باکتري‏ها هوازي،بي هوازي اختياري و شيميوارگانوتروف8هستند و در طيف وسيعي از دما رشد کرده اما دماي مناسب براي رشد آنها 37 درجه سانتي گراد مي باشد(4).
اشريشياکلي کلني‏هاي مدور، درشت، محدب و بدون پيگمان در سطح نوترينت آگار و بلاد آگار توليد مي‏کند و بعضي از سويه‏ها، به ويژه سويه‏هاي مرتبط با بيماري‏هاي مجاري ادراري، از طريق ايجاد هموليز در آگار خوني، کلني‏هايي با جلاي فلزي در محيط‏هاي کشت افتراقي ائوزين متيلن بلو آگارو آزمون ايندول مثبت شناسايي مي‏شوند.سويه‏هاي اشريشياکلي در غلظت‏هاي پايين نمک‏هاي صفراوي 5%(سديم دي اکسي کولات) باقي مي‏مانند و درمحيط مک کانگي، به علت توليد لاکتوز به صورت کلني‏هاي صاف، شفاف، براق و صورتي رنگ رشد مي‏کنند. اکثر موارد جدا شده متحرکند و پيگمان توليد نمي‏کنند کلني‏هاي اين باکتري در محيط دزوکسي کولات سيترات آگار9، کوچک، صورتي وکدر است. اين باکتري در محيط براث کدورت ايجاد مي‏کند(1و11).
2-2-1-5 خصوصيات بيوشيميايي
از نظر بيوشيميايي طيف وسيعي از قندها را تخمير کرده و فاقد آنزيم سيتوکروم اکسيداز بوده و اکسيداز آن منفي است. آنها باکتري‏هاي کاتالاز مثبت، احياء کننده نيترات، بي‏هوازي اختياري و غير اسپور دار هستند. اشريشياکلي قادر است از استات10 به عنوان منبع کربن استفاده کند اما قادر به استفاده از سيترات11 نيست، لذا از محيط سيمون سيترات براي شناسايي آن استفاده ميشود. اين باکتري گلوکز و ساير کربوهيدرات را تخمير کرده و پيرووات توليد مي‏کند سپس آن را به اسيدهاي لاکتيک، استيک و فرميک تبديل مي‏کند، قسمتي از اسيد فرميک توليد شده، طي سيستم پيچيده هيدروژن لياز12به مقاديرمساوي از CO2 و H2تبديل مي‏شود(4، 8 و11).
1-6 ساختار آنتي ژني اشريشياکلي
انتروباکترياسه‏ها، ساختار آنتي‏ژني پيچيده‏اي دارند. آنها به وسيله بيش از 150 نوع آنتي‏ژن مقاوم به حرارت O سوماتيک13 (مربوط به ليپو پلي ساکاريد)،بيش از 100 آنتي ژن حساس به حرارت K(مربوط به کپسول) و بيش از 50 نوع آنتي‏ژن H(مربوط به تاژک) طبقه بندي مي‏شوند، طبقه بندي آنتي‏ژني انتروباکترياسه‏ها اغلب نشان دهنده وجود هر يک از آنتي‏ژن‏هاي اختصاصي مي‏باشد. بنابراين فرمول آنتي‏ژني اشريشياکلي به صورت O55:K5:H21 مي‏باشد(11).
1-1-6 آنتي ژن سوماتيک يا آنتي ژن O
خارجي ترين قسمت ليپو پلي ساکاريد ديواره سلولي هستند و از واحدهاي تکرار شونده پلي ساکاريدي تشکيل شده‏اند. برخي از پلي ساکاريدهاي اختصاصي آنتي ژن O، از قندهاي منحصر به فردي تشکيل شده‏اند. آنتي ژن‏هاي O به گرما و الکل مقاوم بوده، با آگلوتيناسيون باکتريال مشخص مي‏شوند. آنتي بادي‏هاي ضد آنتي ژن O، غالباً از نوع IgM هسنتد. گاهي آنتي‏ژن‏هاي O، با برخي از بيماري هاي خاص انساني ارتباط دارند که اين آنتي ژن در اشريشياکلي اسهال و عفونت‏هاي ادراري يافت مي‏شوند(9و68).
2-1-6 آنتي ژن‏هاي کپسولي يا آنتي ژن K
اين آنتي ژن‏ها از جنس پلي ساکاريد هستند. ممکن است آنتي ژن‏هاي K در آگلوتيناسيون ايجاد شده توسط آنتي بادي‏هاي سرمي ضد آنتي ژنO ، اختلال ايجاد نمايند و ممکن است در بيماريزايي نقش داشته باشند، به عنوان مثال سويه‏هاي توليد کننده آنتي ژن K1در اشريشياکلي که در مننژيت نوزادي نقش دارند و آنتي ژن‏هاي K در اشريشياکلي که سبب اتصال باکتري به سلول هاي اپي تليالي قبل از تهاجم به دستگاه گوارش يا ادراري مي‏گردند. عفونت‏هاي دستگاه ادراري با انواع 8 ،9 ،10و24 ايجاد مي‏شوند(11،18و83).
3-1-6 آنتي ژن‏هاي تاژکي يا آنتي ژن H
بر روي تاژک‏ها قرار دارند و با گرما يا الکل از بين مي‏روند. اين باکتري‏ها براي تهيه آنتي‏ژن H از فرمالين استفاده مي‏کنند و اين آنتي ژن ها با آنتي بادي ايجاد شده عليه آن ها که IgG است، اگلوتينه مي‏شوند. توالي اسيد آمينه در پروتئين تاژکي (فلاژلين)، شاخص‏هاي آنتي ژني H را تشکيل مي‏دهد. آنتي ژن‏هاي H موجود بر سطح باکتري، ممکن است در آگلوتيناسيون ايجاد شده توسط آنتي‏بادي هاي ضد آنتي ژن O، اختلال ايجاد نمايند (11).
1-7 بيماري زايي اشريشياکلي
اشريشياکلي جزئي از فلور طبيعي روده مي‏باشد. عفونت‏هاي مهم باليني معمولاً توسط اشريشياکلي به وجود مي‏آيند. شايع ترين محل‏هاي درگير در عفونت‏هاي مهم باليني، دستگاه ادراري، سيستم صفراوي و محل‏هاي ديگر در حفره شکمي مي‏باشد(68).
اشريشياکلي به عنوان يک باکتري گرم منفي انواع مختلفي از عفونت‏ها را هم در انسان (22) و در حيوانات ايجاد مي‏کند. E. coli مي‏تواند مهمترين عامل عفونت ادراري(83 و103)، عفونت خون بيمارستاني (99) باشد. اين باکتري مسئول 8/18% از عفونت‏هاي دستگاه تناسلي زنان باردار (68)، 2/65% عفونت دستگاه تناسلي (104)، 4/14% عفونت هاي نوزادي بيمارستاني (101) و 19% عفونت‏هاي ناشي از کاتتر در بيماران همودياليز (104)، 1/12% عفونت هاي خوني (63) و 23% عاملOphtalmia neonatrum(14) در ايران است.
1-1-7 عفونت دستگاه ادراري
اشريشياکلي شايع‏ترين عامل عفونت دستگاه ادراري است و مسئول حدود 90% عفونت‏هاي اوليه دستگاه ادراري در خانم‏هاي جوان مي‏باشد. علائم و نشانه هاي اين عفونت شامل تکرر ادرار، سوزش ادرار، وجود خون در ادرار و وجود چرک در ادرار مي باشد(83).
مهمترين فاكتورهاي بيماري زاي اشريشياكلي كه در ايجاد بيماري‏هاي دستگاه گوارش و دستگاه ادراري دخيل هستند عبارتند از فاكتور چسبندگي و اگزوتوكسينها(83).
2-1-7 فاکتور چسبندگي Adhesins
فاكتور چسبندگي Adhesins قادر است به مجراي گوارش و يا دستگاه ادراري چسبيده به طوري كه حركات روده و يا ادرار قادر به جابجا كردن و يا شستشوي آن نخواهد بود(83).
انواع اختصاصي پيلي در سويه‏هاي متفاوت ديده شده است كه عبارتند از:
پيلي تيپ Iوcolonization factor antigens ) CFA/ I))و CFA/II كه در اشريشياكلي انتروتوكسيژنيك BFP يا Bundle Forming Pilli در EAEC وP pilli وadhesins afimmbrial ويا AFAIو AFAIII در اشريشيا کلي اروپاتوژن وجود دارند(1،11و22).
3-1-7 اگزوتوکسين‏ها
اينگونه انواع متعددي از توكسين را ايجاد مي‏كند، انتروتوكسوژنيك اشريشياكلي دو نوع سم مقاوم به حرارت و حساس به حرارت ايجاد مي‏نمايد. سويه‏هاي انتروهموراژيك اشريشياكلي نيز توكسين‏هاي شبيه توكسين شيگلا ايجاد مي‏كند. برخي سويه‏هاي اشريشياكلي (EAEC) ايجاد توكسين‏هاي مقاوم به حرارت و سويه‏هاي اشريشياكلي آنتروهموراژيك ايجاد هموليزين مي‏نمايند(11).
4-1-7 انترو توکسين ها
انتروتوکسين‏ها سموم پروتئيني هستند که عملکرد مجاري گوارشي را تحت تأثير قرار مي‏دهند و شامل توکسين‏هاي مقاوم به حرارت (STb, STa14) و توکسين حساس به حرارت ((LT2-LT115 مي‏باشند(22).
ST:خانواده‏اي از توکسين‏هاي کوچک مقاوم به حرارت و غير آنتي ژني هستند که به دو گروه محلول در متانول (STa يا ST1) و غير محلول در متانول (STb يا ST2) تقسيم مي‏شوند. توکسين STa آنزيم گوانيلات سيکلاز16 را در سلول‏هاي اپيتليال پرزهاي روده فعال کرده و سبب افزايش مايع مي‏گردد و در نتيجه عدم جذب سديم و کلر توسط پرزهاي روده شده و به همين دليل با افزايش مايعات در روده اسهال رخ مي‏دهد. مکانيسم عمل STb شناخته نشده است و فقط افزايش ترشح کربنات‏ها را بيش از کلرايدها باعث مي‏شود(2و8).
LT: انتروتوکسين حساس به حرارت است که توسط پلاسميد رمز مي‏شود. از نظر ساختاري مشابه توکسين کلرا هستند و به دو نوع LT1 و LT2 تقسيم مي‏شوند. اين توکسين‏ها به وسيله انکوباسيون در100 درجه سانتيگراد به مدت30 دقيقه غير فعال مي‏شوند و از نظر ساختاري بسيار شبيه سم کلرا مي‏باشند. به گانگليوزيد GM1 درسلول‏هاي مخاطي روده اتصال مي‏يابد. بعد از ورود، باعث فعال کردن آدنيلات سيکلاز17 مي‏شود که در نتيجه آن ميزان AMP حلقوي داخل سلول افزايش مي‏يابد و منجر به ترشح زياد سديم، کلر و آب از سلول به داخل روده باريک مي‏گردد . LT2 رسپتورهاي مختلفي دارد و عمدتاً در سويه‏هايي با منشا حيواني يافت مي‏شود(1و4).
5-1-7 وروتوکسين‏ها18
VT يا وروتوکسين اين سم از نظرساختاري و عملکردي و آنتي ژني شبيه به توکسين شيگلا است. ژن آن روي فاژ است و ساختار آن A-B5 است، گيرنده آن گلوبوتري اسيل سر آميد مي‏باشد و از نظر ساختار و نحوه عملکرد مشابه شيگا توکسين19، شيگلا ديسانتري20 تيپ I است، يعني مي‏تواند باعث حذف آدنين از28 SrRNA شود و از سنتز پروتئين سلول‏هاي يوکاريوت جلوگيري مي‏کند.اين توکسين در انسان سبب اسهال، کوليت هموراژيک و سندرم هموليتيک اورميک مي‏شود که با اسهال همراه است(1،9و68).
6-1-7 هموليزين‏ها
عمدتاً توسط سويه‏هاي نفروپاتوژن توليد مي‏شود، ژن توليد کننده آن روي پلاسميد است. در کسب آهن نقش دارد. در مهار کموتاکسي، فاگوسيتوز و مرگ PMN ها نقش دارد(23).
7-1-7 باکتريوسين21
ژن آن روي پلاسميد است و مهم ترين آن کلي سين است(1).
8-1-7 سيدروفورها22
مهمترين سيدروفور در اشريشياکلي آئروباکتين است. مولکول‏هاي متصل به آهن مانند آئروباکتين23 و آنتروباکتين24 به وسيله برخي از سويه‏هاي بيماري زايي اشريشياکلي سنتز مي‏گردند. زمانيکه ميزان آهن در دسترس بافتي پايين باشد، اين سيدروفورها در جذب آهن از ذخاير آهن مثل ترانسفرين نقش دارد به Fe3+ متصل و آن را به Fe2+ که محلول‏تر است را براي وارد شدن تبديل مي‏کنند(9).
1-8 عفونت‏هاي اشريشياکلي
سويه‏هاي اشريشياکلي مي‏توانند سبب انوع مختلفي از بيماري‏ها مانند سپتي سمي25، پنوموني26، مننژيت27، عفونت‏هاي کليه و مثانه28 ، سندرم اورميک هموليتيک يا HUS29 و اسهال در انسان گردند(1و8).
1-1-8 سپتي سمي
سپتي سمي‏هايي كه عامل آن باسيل‏هاي گرم منفي نظير اشريشياكلي باشد، عمدتاً عفونت‏هاي دستگاه ادراري و گوارشي مي‏باشد. ميزان مرگ و مير در رابطه با سپتي سمي‏هاي ناشي از اشريشياكلي بستگي به منبع عفونت و بيماري‏هاي زمينه‏اي در بيمار دارد. هنگامي که دفاع طبيعي بدن ميزبان ضعيف است، اشريشياکلي وارد خون شده و باعث سپتي سمي مي‏شود. بيشترين مرگ و مير در بيماران با اختلالات ايمني بوده بخصوص در افرادي مي‏باشد كه عفونت‏هاي داخل شكمي دارند(68 و99).
2-1-8 گاستروانتريت
پاتوتيپ‏هاي اسهال زاي اشريشياکلي، يکي از مهم‏ترين عوامل بيماري‏زا به خصوص در کودکان در کشورهاي در حال توسعه است. همين دليل باعث شده است که آن‏ها از ديدگاه پزشکي، اهميت ويژه‏اي داشته باشند. به طور کلي، بر اساس يافته‏هاي باليني، ويژگي‏هاي فنوتيپي و خصوصيات بيماري‏زايي، پاتوتيپ‏هاي اسهال زاي اشريشياکلي به 5 گروه تقسيم مي‏شوند که عبارتند از (8 و1):
-1اشريشياکلي انتروتوکسيژنيک (ETEC)
2-اشريشياکلي انتروپاتوژنيک (EPEC)
3-اشريشياكلي انترواينويزيو (EIEC)
4-اشريشياکلي انتروهموراژيک(EHEC)
5-اشريشياکلي انترواگرگتيو(EAEC)
1-2-1-8 اشريشياکلي انترو توکسيژنيک (30ETEC)
اشريشياکلي انتروتوکسيژنيک (ETEC) به سويه‏هايي از اشريشياکلي اطلاق مي‏گردد که قابليت توليد حداقل يکي از دو نوع انتروتوکسين حساس به حرارت يا LT و مقاوم به حرارت يا ST را دارا مي‏باشند.اين باکتري نوعي اسهال آبكي را ايجاد مي‏كند كه ممكن است علائم باليني آن، از حالت خفيف و محدود شونده تا يك بيماري شديد متغير باشد. بسياري از مطالعات، ارتباط اين پاتوتيپ را با اسهال كودكان و همچنين اسهال مسافران در كشورهاي درحال توسعه نشان داده اند(1).
اين پاتوتيپ از راه آب يا غذاي آلوده به مدفوع انسان منتقل مي‏شود به طوري كه حداقل دوز عفوني آن، 106 تا 1010 ارگانيسم است. با اين حال، جمعيت‏هاي حساس مانند كودكان و سالخوردگان ممكن است به دوزهاي پايين‏تر آن حساس باشند(68).
گاستروانتريت ايجاد شده توسط گروه ETEC به واسطه توليد انتروتوکسين‏هاي حساس به حرارت (LTII,LT-I)و مقاوم به حرارت ( STaوSTb)مي‏باشد. توکسين LT-I از نظر ساختاري و عملکرد بسيار شبيه به کلراتوکسين بوده وعامل بيماري در انسان ميباشد، در حاليکه LT-II عامل بيماري در انسان نيست. آب و مواد غذايي آلوده از مهمترين عوامل انتقال بيماري مي‏باشد(8). اسهال ايجاد شده توسط ETECخود محدود کننده مي‏باشد و پس از دو يا سه روز بهبودي حاصل مي‏گردد و موارد مرگ و مير صرفاً در کودکان شيرخوار در کشور هاي در حال توسعه مشاهده ميشود(11،68 و93).
2-2-1-8 اشريشياکلي انتروپاتوژنيک (EPEC31)
اشريشياکلي انتروپاتوژنيک (EPEC) عامل بيماري اسهال نوزادان در کشورهاي در حال توسعه بوده و از قديمي‏ترين پاتوتايپ‏هاي شناسائي شده اشريشياکلي مي‏باشند که در روده کوچک تکثير يافته و با چسبيدن به غشاء مخاطي انتروسيت‏ها سبب تخريب آنها شده و باعث اسهال حاد و غيرخوني مي‏گردند. اغلب عفونت‏هاي (EPEC) در طول سه سال اول زندگي رخ مي‏دهد و سويه‏هاي (EPEC) به ندرت باعث اسهال بعد از يک سالگي مي‏شود و تقريباً همه بيماران6 ماهه و يا کوچکتر مي‏باشد. سويه‏هاي EPEC قبلا با شيوع اسهال در شيرخواران کشورهاي توسعه يافته در ارتباط بوده است(11و34).
3-2-1-8 اشريشياكلي انترواينويزيو (EIEC32)
سويه‏هاي اشريشياکلي انترواينويزيو(EIEC) مي‏توانند هم اسهال آبکي و اسهال خوني که شبيه شيگلا ديسانتري مي‏باشد، ايجاد نمايند. سويه‏هاي EIEC با تهاجم و تخريب اپي‏تليوم مخاط روده باعث ايجاد اسهالي مي‏شود كه با دردهاي شكمي، تب و وجود خون و گلبول‏هاي سفيد در نمونه مدفوع همراه است. ارگانيسم‏هاي اين گروه داراي پلاسميدهاي بزرگي براي چسبيدن به مخاط سلول‏هاي اپي‏تليال هستند(1و8).
4-2-1-8 اشريشياکلي انتروهموراژيک(EHEC33)
سويه‏هاي اشريشياکلي انتروهموراژيک EHEC از جمله زير گروه‏هاي اشريشياکلي توليد کننده شيگا توکسين مي‏باشند که باعث ايجاد اسهال خوني، کوليت هموراژيک و سندرم هموليتيک اورميک در انسان ميشوند. اين بيماري‏ها بر اثر واكنش مستقيم توكسين Stx با سلولهاي اندوتليالي اتفاق مي‏افتند.علائم سندرم HUS شامل آنمي هموليتيک(ازبين رفتن گلبولهاي قرمز)،اورميک(به دليل از کار افتادن کليه‏ها) و کاهش پلاکت‏هاي خوني (ترومبوسيتوپني) است(1و9).
5-2-1-8 اشريشياکلي انترواگرگتيو(EAEC34)
باکتريEAEC در کشورهاي در حال توسعه، اسهال حاد و مزمن (بيش از 14 روز) ايجاد مي‏کند، اين نوع با الگوي مشخص چسبندگي خود به سلول‏هاي انسان (آجري شکل) مشخص مي‏شود. اين ارگانيسم‏ها همچنين عامل بيماري‏هاي منتقل شونده از طريق غذاي آلوده در کشورهاي صنعتي هستند(9).
اين سويه‏ها عامل اسهال‏هاي دراز مدت، آبكي كه با استفراغ و از دست رفتن آب بدن همراه است بوده و عوامل چسبنده ‏ آنها نسبت به مانوز مقاوم هستند. پيلي‏هاي نازكي در باكتري‏ها وجود دارد كه باعث الگوي خاص چسبندگي در آنها مي‏شوند و وابسته به پلاسميد هستند. باکتري EAEC، توکسين شبيه ST و هموليزين مي‏سازد(1و8).
1-9 عفونت‏هاي اشريشياکلي خارج روده‏اي
برخي سويه‏هاي اشريشياکلي از محل زندگي خود خارج شده و توانايي ايجاد بيماري در ميزبان را به دست مي آورند. اين سويه‏هاي بيماري زا به عنوان اشريشياکلي اسهال زا يا اشريشياکلي بيماري زاي خارج روده اي طبقه بندي مي‏شوند. سويه‏هاي اشريشياکلي بيماري زاي خارج روده‏اي مي‏توانند در محل‏هايي مانند خون، سيستم اعصاب مرکزي و سيستم ادراري، کلونيزه شده و سبب بيماري شوند. اين سويه‏ها منجر به سندرم‏هاي کلاسيک مثلUTI ، باکتريمي يا مننژيت نوزادي مي‏گردند. در بين سويه‏هاي اشريشياکلي بيماري زاي خارج روده‏اي، سويه‏هاي اشريشياکلي اوروپاتوژن (UPEC35) شايع ترين سويه‏هاي عامل بيماري در انسان هستند. اين باکتري‏ها عامل عفونت مجراي ادراري (95-70%) و بخش عمده ‏اي از عفونت ادراري بيمارستاني (50%) محسوب مي‏شوند(22،83 و103).
1-1-9 مننژيت نوزادي
عفونت‏هاي اوليه مننژيت نوزادي معمولاً از طريق جفت از مادر و در حين زايمان يا در موارد نادري از عفونت‏هاي بيمارستاني ناشي مي‏شوند. در مننژيت‏هاي ناشي از اشريشياکلي فاکتور اصلي اتصال باکتري به سلولهاي



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید